Milyonlarca çalışanın, özellikle de EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) düzenlemesinin ardından en çok merak ettiği "Hangi kurumdan, hangi şartlarla emekli olacağım?" sorusuna Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun'dan çok kritik bir açıklama geldi. Erdursun, birden fazla statüde (SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı) primi bulunan sigortalıların emeklilik rotasını çizen "son 2520 gün" kuralına ve doğum borçlanmasındaki gizli detaylara dikkat çekti.
İşte karma primi olan çalışanların emeklilik maaşını ve sürecini doğrudan etkileyen o hayati kurallar:
1. Emekliliğinizi Son 2520 Gün Belirliyor
Birden fazla kurumda çalışmış olan bir sigortalının hangi statüye göre emekli olacağını, geriye dönük son 2520 günlük fiili hizmet süresi belirliyor. Son 2520 gün içinde hangi statüde (4/A SSK, 4/B Bağ-Kur veya 4/C Emekli Sandığı) daha fazla prim günü yatırılmışsa (yani 1261 gün ve üzeri), kişi o kurumun şartlarına ve mevzuatına tabi oluyor.
2. EYT'li Olmak Hemen Emeklilik Anlamına Gelmiyor
Özgür Erdursun, EYT kapsamında yaş şartı kalksa bile kişilerin son 2520 gün kuralına göre tabi oldukları statünün prim gününü doldurmak zorunda olduğunu vurguladı. Örneğin; son dönem primleri ağırlıklı olarak Bağ-Kur veya Emekli Sandığı olan bir erkek sigortalı 9000 günü, kadın sigortalı ise 7200 günü tamamlamadan EYT'li olsa dahi hemen emekli aylığı bağlatamıyor.
3. Doğum Borçlanmasındaki "1440 Gün" Tuzağı ve Maliyeti
Kadın sigortalıların iki çocuk için teorik olarak 1440 gün borçlanma hakkı hakkı olduğu bilinse de, sistemde gözden kaçan çok önemli bir detay var: Borçlanma sadece doğumdan sonraki 2 yıllık sürede "boşta geçen ve prim yatırılmayan" süreler için yapılabiliyor.
Örnek Hesaplama: Doğum yaptıktan sonra çalışmaya devam eden bir kadının fiilen sadece 100 günlük bir boşluğu varsa, 1440 günün tamamını değil yalnızca bu 100 günü borçlanabiliyor.
Maliyet: Doğum borçlanması asgari ücretin %32'si üzerinden hesaplandığı için, bu örnekteki 100 günlük borçlanmanın sigortalıya maliyeti yaklaşık 35 bin TL seviyesini buluyor.
4. Eksik Primi Olanlar İçin Alternatif: Hiç Prim Ödemeden İleri Yaş Emekliliği
Karma primi olan ve eksik günlerini ceplerinden para ödeyerek tamamlayamayan vatandaşlar için "yaş haddinden emeklilik" alternatifi bulunuyor. Belirli bir yaş sınırına ulaşan ve toplamda en az 5400 prim günü olan sigortalılar, yeni bir ödeme yapmadan da ilgili statünün yaş haddiyle emekli olabiliyorlar.
5. 1 Ekim 2008 Sonrası Memur Olanlarda Büyük Maaş Farkı
1 Ekim 2008 tarihinden sonra ilk kez devlet memuru (4/C) olanlar, 5510 sayılı kanuna tabi tutuluyor. Bu sistem nedeniyle karma prim sürecinin ardından memuriyetten emekli olanların maaşları ciddi oranda düşük kalıyor:
1 Ekim 2008 sonrası memur olan birinin alacağı emekli aylığı bugün yaklaşık 20 bin TL seviyesinde kalırken;
Şayet bu kişi 1 Ekim 2008'den önce memur olsaydı, alacağı tutar iki katına yaklaşarak yaklaşık 40 bin TL olacaktı.
Uzman Uyarısı: Özgür Erdursun, emeklilik planlaması yapacak vatandaşları uyararak, "Yanlış bir tercih emekli aylığının kesilmesine ya da yıllarca gereksiz prim ödenmesine neden olabilir. Bu nedenle tüm statülerin uzman desteğiyle milimetrik olarak analiz edilmesi büyük önem taşıyor" ifadelerini kullandı.