Her Titreme Parkinson Değildir, Her Parkinson da Aynı Değildir
Bucak Devlet hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Ece Köse 'nin Her Titreme Parkinson Değildir, Her Parkinson da Aynı Değildir adlı yazısı
Her Titreme Parkinson Değildir, Her Parkinson da Aynı Değildir
Parkinson hastalığı denildiğinde çoğumuzun aklına ilk olarak ellerde titreme, hareketlerde yavaşlama ve öne eğik bir duruş gelir. Oysa Parkinson hastalığı, yalnızca hareketleri etkileyen bir hastalık değildir. Bazen ilk işaretlerini titreme başlamadan yıllar önce, oldukça farklı belirtilerle verebilir.
Üstelik Parkinson tanısı alan her hastanın yakınmaları, hastalığın ilerleme hızı ve tedaviye verdiği yanıt aynı değildir.
Peki, Parkinson hastalığının erken dönemde gözden kaçabilen belirtileri nelerdir? Her hareket yavaşlığı Parkinson anlamına gelir mi? Parkinson-plus olarak adlandırılan hastalıklar neden önemlidir?
Parkinson Hastalığı Titremeden Önce Başlayabilir mi?
Parkinson hastalığı, beyinde özellikle dopamin üreten sinir hücrelerinin etkilenmesiyle ortaya çıkan, ilerleyici bir nörodejeneratif hastalıktır. Ancak hastalık süreci yalnızca hareket sistemini ilgilendirmez.
Bazı hastalarda motor belirtiler ortaya çıkmadan yıllar önce çeşitli motor dışı yakınmalar görülebilir. Bunlar hastalığın prodromal, yani klinik tanı öncesi dönemine ait işaretler olabilir.
Koku duyusunda azalma: Daha önce rahatlıkla algılanan kokuların fark edilememesi, Parkinson hastalığının erken döneminde görülebilen belirtilerden biridir. Ancak koku kaybı oldukça yaygındır ve tek başına Parkinson hastalığını göstermez.
Kabızlık: Bağırsak hareketlerinde yavaşlama, bazı hastalarda motor belirtilerden yıllar önce başlayabilir.
Parkinson hastalığının yalnızca beyni değil, otonom sinir sistemiyle ilişkili işlevleri de etkileyebilmesi bu durumu açıklayan mekanizmalardan biridir.
Uykuda rüyaları yaşama: Normalde REM uykusu sırasında kaslarımızın büyük bölümü geçici olarak hareketsiz kalır. REM uykusu davranış bozukluğunda ise kişi rüyasında gördüğü hareketleri gerçekte yapabilir; bağırabilir, tekme atabilir veya yataktan düşebilir.
Özellikle polisomnografi ile doğrulanmış izole REM uykusu davranış bozukluğu, Parkinson hastalığı ve bazı ilişkili nörodejeneratif hastalıklar açısından önemli bir risk belirtecidir. Bununla birlikte bu bozukluğu olan herkes Parkinson hastası olacak anlamına gelmez.
Depresyon, kaygı ve motivasyon kaybı: Parkinson hastalığında ruhsal değişiklikler yalnızca tanı sonrasında ortaya çıkmaz. Bazı hastalarda motor belirtilerden önce de görülebilir. Ancak bu yakınmalar toplumda sık olduğundan tek başlarına tanısal değerleri sınırlıdır.
Otonom belirtiler: Ayağa kalkınca baş dönmesi, tansiyon düşüklüğü, idrar sorunları ve diğer otonom yakınmalar hastalığın farklı dönemlerinde görülebilir.
Burada önemli bir ayrım vardır: Bu belirtiler Parkinson hastalığına özgü değildir. Ancak birden fazla belirtinin bir arada bulunması, özellikle ileri yaşlarda ve eşlik eden hafif motor değişikliklerle birlikte, daha dikkatli bir nörolojik değerlendirmeyi gerektirebilir.
Parkinson Hastalığında Her Zaman Titreme Olur mu?
Hayır.
Parkinson hastalığının en çok bilinen belirtisi istirahat titremesi olsa da bazı hastalarda belirgin titreme hiç olmayabilir.
Bir hastada ilk belirti yürürken bir kolun daha az sallanması olabilirken başka bir hastada düğme ilikleme, yazı yazma veya yatakta dönme gibi hareketlerde yavaşlama görülebilir.
El yazısının giderek küçülmesi, yüz ifadesinde azalma, sesin kısılması ve hareketlerin yavaşlaması da hastalığın erken motor belirtileri arasında yer alabilir.
Parkinsonizm tablosunun temel bulgusu hareketlerde yavaşlamadır (bradikinezi). Buna istirahat titremesi veya kas sertliği eşlik edebilir.
Ancak parkinsonizm ile Parkinson hastalığı aynı kavram değildir. Parkinsonizm, farklı hastalıklarda ortaya çıkabilen bir klinik bulgular bütünüdür.
Her Parkinson Hastası Neden Aynı Değildir?
Parkinson hastalığı tek tip bir klinik tablo oluşturmaz.
Bazı hastalarda titreme ön plandayken bazılarında hareket yavaşlığı, yürüme güçlüğü veya denge sorunları daha belirgindir.
Motor dışı belirtiler de hastalar arasında önemli farklılıklar gösterebilir. Bir hastada uyku bozukluğu ve kabızlık ön plandayken başka bir hastada ağrı, depresyon veya bilişsel yakınmalar daha fazla olabilir.
Hastalığın ilerleme hızı da kişiden kişiye değişir.
Yaş, hastalığın başlangıç özellikleri, eşlik eden hastalıklar ve bireysel biyolojik farklılıklar klinik seyri etkileyebilir.
Bu nedenle Parkinson hastalığını yalnızca titremenin şiddetine göre değerlendirmek doğru değildir.
Günümüzde hastalığın farklı klinik alt tipleri ve biyolojik özellikleri üzerine araştırmalar devam etmektedir. Ancak hiçbir klinik sınıflandırma tek başına bir hastanın gelecekteki seyrini kesin olarak öngöremez
Parkinson-Plus Nedir? Parkinson’a Benzeyen Ama Farklı Seyreden Hastalıklar
Parkinson hastalığına benzer hareket bozukluklarıyla ortaya çıkan ancak farklı klinik özellikler taşıyan bazı nörodejeneratif hastalıklar bulunmaktadır.
Bunlar sıklıkla atipik parkinsonizm veya Parkinson-plus sendromları olarak adlandırılır.
Bu grupta özellikle üç hastalık dikkat çeker.
Progresif Supranükleer Palsi (PSP)
PSP’de hareketlerde yavaşlama ve kas sertliği görülebilir. Ancak özellikle erken dönemde ortaya çıkan düşmeler, belirgin denge bozukluğu ve göz hareketlerindeki kısıtlılık önemli ipuçlarıdır.
Özellikle dikey göz hareketlerinin etkilenmesi tanısal açıdan değerli olabilir.
Multisistem Atrofi (MSA)
MSA’da parkinsonizm bulgularına belirgin otonom sinir sistemi bozuklukları eşlik edebilir.
Erken dönemde ortaya çıkan ciddi ortostatik hipotansiyon, idrar yapma güçlüğü veya idrar retansiyonu dikkat çekici olabilir.
Bazı hastalarda dengesizlik ve serebellar bulgular da ön plandadır.
Kortikobazal Sendrom (CBS)
Bu tabloda özellikle vücudun bir tarafında belirgin hareket güçlüğü, kas sertliği, apraksi ve bazı hastalarda istemsiz hareketler görülebilir.
Kişinin kas gücü yeterli olmasına rağmen daha önce öğrendiği bir hareketi gerçekleştirmekte zorlanması önemli bir klinik ipucu olabilir.
Kortikobazal sendromun tek bir patolojik hastalığa karşılık gelmediği de unutulmamalıdır.
Bu hastalıkların Parkinson hastalığından ayrılması önemlidir. Çünkü klinik seyirleri, tedavi yanıtları ve takip gereksinimleri farklı olabilir.
Hangi Bulgular Parkinson-Plus Açısından Uyarıcıdır?
Parkinsonizm bulguları olan bir hastada bazı özellikler atipik parkinsonizm olasılığını düşündürebilir:
Hastalığın erken döneminde tekrarlayan düşmeler Erken ve belirgin otonom yetmezlik Dikey göz hareketlerinde kısıtlılık Erken dönemde belirgin konuşma veya yutma güçlüğü Açıklanamayan belirgin apraksi Levodopa tedavisine beklenenden düşük yanıt Hastalığın erken döneminde hızlı işlevsel kayıpAncak bu bulguların hiçbiri tek başına kesin tanı koydurmaz. Tanı, ayrıntılı nörolojik değerlendirme ve hastanın zaman içerisindeki klinik seyriyle şekillenir.
Erken Tanı Neden Önemlidir?
Parkinson hastalığında erken tanı yalnızca ilaç tedavisine başlamak anlamına gelmez.
Hastanın hareket belirtilerinin yanında uyku, ruhsal durum, bilişsel işlevler, otonom yakınmalar ve günlük yaşam aktivitelerinin de değerlendirilmesini sağlar.
Uygun hastalarda egzersiz, fizyoterapi, konuşma ve yutma terapileri ile bireyselleştirilmiş ilaç tedavisi yaşam kalitesinin korunmasına önemli katkı sağlayabilir.
Atipik parkinsonizm tablolarının erken fark edilmesi ise hastanın gerçekçi biçimde bilgilendirilmesi,
komplikasyonların önlenmesi ve uygun destekleyici tedavilerin planlanması açısından değerlidir.
Sonuç: Parkinson Hastalığı Titremeden Çok Daha Fazlasıdır
Parkinson hastalığını yalnızca ellerde titreme ile özdeşleştirmek, hastalığın bazı erken belirtilerinin gözden kaçmasına neden olabilir.
Koku kaybı, kabızlık, REM uykusu davranış bozukluğu ve bazı otonom belirtiler, uygun klinik bağlamda hastalık sürecinin erken işaretleri arasında yer alabilir.
Ancak bu belirtilerin bulunması kişinin mutlaka Parkinson hastalığı geliştireceği anlamına gelmez.
Aynı şekilde her titreme Parkinson değildir; her parkinsonizm tablosu da klasik Parkinson hastalığına karşılık gelmez.
Parkinson hastalığını anlamanın en önemli noktalarından biri, hastalığın yalnızca hareketlerde değil, uyku, davranış, otonom işlevler ve günlük yaşamın pek çok alanında iz bırakabileceğini bilmektir.
Çünkü bazen beynin verdiği ilk işaret, titreyen bir el değil; yıllar önce değişmeye başlayan bir uyku düzenidir.
Uzm. Dr. Ece Köse
Nöroloji Uzmanı