Taceddin Akbaş

Bugün 'Dünya Tüketici(yi) Haklar(ı) günü!

Taceddin Akbaş'ın 'Bugün 'Dünya Tüketici(yi) Haklar(ı) günü!' adlı köşe yazısı...

BUGÜN ‘DÜNYA TÜKETİCİ(Yİ) HAKLAR(I) GÜNÜ!’

Az çok ilgilenenlerin bilecekleri ve dünya genelinde olduğu gibi, 15 Mart tarihi Ülkemizde de “Dünya Tüketici Hakları Günü”; 15-21 Mart tarihleri arası ise ‘’Tüketici Hakları Haftası” olarak kutlanıyor… Ancak ben bugünü ve haftayı ‘tüketici hakları günü’ değil, ‘tüketiciyi haklar!’ günü veya Haftası olarak adlandırıyor ve öyle değerlendiriyorum. Çünkü devrimizde tüketicilerin hakları korunmadığı gibi, tam tersine tüketiciler; aracılar, tefeciler, simsarlar, yan kesip dik çakıcılar, yani ahlâksızlar tarafından haklanıyor, hakları yenilip içiliyor ve hukukları çiğneniyor maalesef! O nedenle, ben birçok gün ve hafta gibi, adı var kendisi yok veya uygulaması olmayan günlerden biri olan gün ve hafta hakkında sevgili okurlarıma kısa birkaç bilgi alıp vermek istiyorum. Daha sonra da güncel konu hakkındaki görüş ve düşüncelerime geçmek istiyorum:

Şöyle ki; 15 Mart tarihi, 1985 yılında ve Bir(leşmiş (M)illetler Teşkilâtı ya da Örgütü’nün (BM) aldığı bir kararla ‘’Dünya Tüketici Hakları Günü’’ olarak kutlanmasının kararlaştırdığı gibi; Teşkilât aynı zamanda bugünkü gün ‘Tüketici Evrensel Beyannamesi’ni de kabul ederek imzalamış; dolayısıyla da dünyanın neresinde olursa olsun tüm tüketicilerin hak ve hukuklarının korunacağına dair yazılı-imzalı söz, hattâ teminat vermiş… Amma velâkin bilindiği, görüldüğü ve duyulduğu gibi, bu mâlûm Örgüt veya Teşkilât, değil diğer insanların, kendi teşkilatının veya teşkilata bağlı üye ülke insanlarının hak ve hukuklarını bile korumaktan aciz duduma düşmüş-düşürülmüş! Dolayısıyla da etkisiz ve yetkisiz hale gelmiş-getirilmiş durum da maalesef!

TÜKETİCİLER ‘KORUNMAYA’ EN ÇOK MUHTAÇ OLDUKLARI BİR DÖNEM VE ÜLKE DE YAŞIYOR

Tüketici sayısının her geçen gün arttığı ve üreticilerin ya da aracıların ise kontrolden çıktığı ve kazan kazan üstüne üretim yaptığı bir devir de yaşıyoruz… O nedenle ben sevgili okurlarıma Ülkemizin de taraf olduğu 1985 tarihli Bir(leşmiş (M)illetler Evrensel Tüketici Hakları Bildirgesine göre 9 ana temel, olmazsa olmaz ve evrensel tüketici hakları olduğunu hatırlatmak ve o hakları da aşağıda sıralamak istiyorum:

1- TEMEK İNSAN HAKLARININ KARŞILAMASI HAKKI: Barınma, aydınlanma, ısınma, içecek ve kullanacak su bulma, haberleşme ve ulaşım tüketicilerin en temel ihtiyaçlarıdır ve ihtiyaçların karşılanmasını talep etme hakkıdır…

2- SAĞLIK VE GÜVENLİK HAKKI: Satışa sunulan her türlü mal ve hizmetin insan hayatı ve sağlığı açısından kullanıcısına zarar vermeyecek durumda olmasıdır…

3- BİLGİ EDİNME HAKKI: Tüketicinin mal ve hizmet satın alırken doğru karar verebilmesinin sağlanması için tüketicinin gerekli bilgilere ulaşabilmesi ve zararlı, yanıltıcı tanıtım ve reklamdan, etiket ve ambalâjdan korunmasıdır...

4- EĞİTİLME HAKKI: Tüketicinin hak ve çıkarlarını koruyabilmesi, tüketici bilincine sahip olması için eğitim kurumlarında eğitilmesidir…

5- ZARARLARIN GİDERİLMESİ HAKKI: Satın alınan mal veya hizmetten dolayı tüketicinin uğramış olduğu zararın giderilmesi, o mal veya hizmetin tüketiciyle yeniden ulaştırılmasıdır...

6- SAĞLIKLI BİR ÇEVRE DE YAŞAMA HAKKI: Sağlık şartlarına uygun bir çevrenin oluşmasından ülke ve tabii kaynakların doğru kullanımı ile çevrenin korunması, temiz ve sağlıklı bir şekilde gelecek nesillere bırakmasıdır…

7- EKONOMİK ÇIKARLARININ KORUNMASI HAKKI: Tüketiciye kıyaslama imkânı verecek çeşitte mal ve hizmetin en uygun fiyattan sunulması, satış sonrası her türlü teknik destek ve servisin tüketiciye ulaştırmasıdır…

8- SEÇME HAKKI: Tüketicilerin çeşitli ürün ve hizmetlere istedikleri zaman ulaşabilmeleri anlamındadır… Rekâbetin tam olarak işlemediği pazarlarda devlet aksaklıkların giderilmesi için yapacağı düzenlemeler ile uygun fiyat ve kalite de mal ve hizmetlerin tüketicilere sunulmasının sağlanmasıdır...

9- TEMSİL EDİLME, ÖRGÜTLENME, SESİNİ DUYURMA HAKKI: Yukarı da sayılan hakların elde edilmesi, kullanılması, tüketicinin haklarını koruyabilmeleri, mağduriyetlerinin giderilmesinde bir araya gelerek güç birliği oluşturmaları ve hükümetlerin ekonomik ve siyasi politikalarında dikkâte alınma ve kamu kurumlarında temsil edilebilmesi ve diğerleridir…

Hâsılı; BM Evrensel Beyannamesine, yani yazılı sözleşme veya metinlerde yukarıda saydıklarımın haricinde tüketicilere verilmiş birçok iyi güzel hak var… Ancak, ben tüketicilerin birçoğunun bu hakları bilmediklerini bilseler bile uygulama imkânı olmadığını ya da olmayacağını bildikleri veya inandıkları için söz konusu haklarını kullanma cihetine gitmediklerini görüyor, duyuyor ve biliyorum… Bu iddiamı da müşahhas bir hatıramla ispatlamak istiyorum:

Şöyle ki; bir zamanlar ‘ismi bende mahfuz olan’ özel bir bankadan aldığım kredi kartımdan banka yıllık bir aidat alıyor ve ben de bu aidatı, İlimizde Tüketiciyi Koruma Mahkememiz olmadığı için, Tüketiciyi Koruma Hakem Heyetine götürüyor ve o Heyet de her seferinde beni haklı buluyor, ben de bankanın tarafıma kestiği faturayı geri alıyordum… Ancak o bankanın görevlisine, ‘neden benden aidat almayı sürdürüyorsunuz? Bildiğiniz gibi ben bu aidatı sizden hep geri alıyorum, diye sorduğumda da bankacı bana, ‘’Abi, senin gibi itiraz edenlerin oranları yüzde 10’u,20’yi geçmiyor ve geri kalan yüzde 80-90’lık bölüm de bize yetip artıyor…’’ demişti! Ki, o bankanın avukatı, benim parayı devamlı geri almamı hazmedememiş, dolayısıyla da beni mahkemeye vermiş ve mahkeme de beni haklı bulurken, bankayı haksız bulmuştu! Ve mahkemenin hâkimi, o dönem de bankanın avukatı olan D.A ’ya, ‘Sizde gazeteciden başka mahkemeye verecek kişi bulamadınız mı?’ şeklinde takıldığını duymuştum!

Velhâsıl-ı kelâm, hülâsâ-i netice; bugün, yani ‘Dünya Tüketici Hakları Günü’ ve Haftasında dahî insanların hakları yeniyor, hukukları çiğneniyor… Ancak kimse, hattâ hiçbir kurum veya kuruluş bu haksızlığa ve hukuksuzluğa ‘DUR’ demiyor ya da diyemiyor… Çünkü, günümüzdeki ve yalan-sanal dünyamızdaki üreticiler, tüketicilerden çok daha güçlü kuvvetli oldukları gibi aynı zaman da çok insafsız-merhametsiz ve ahlâksızlar! O nedenle ben sevgili okurlarıma kendi haklarını ‘yasal yollardan’ kendilerinin korumalarını, daha doğrusu korumaya çalışmalarını tavsiye ediyor, herkese saygılar sunuyorum.

AHLÂK VE KARAKTER OLMADIKÇA, CEMİYETTE

ESASLI BİR İŞ GÖRME İMKÂNI OLMAZ… Ve BİR

MEMLEKETTE NÂMUSLULAR, NÂMUSSUZLAR

KADAR CESUR OLMADIKÇA KURTULUŞ DA

MÜMKÜN OLMAZ! İsmet İnönü