Taceddin Akbaş

Kooperatifler ne iş yapar?

Taceddin Akbaş'ın 'Kooperatifler ne iş yapar?' adlı köşe yazısı.. Bu yazıda, kooperatiflerin tanımını, işlevlerini ve Türkiye'deki durumlarını inceleyeceğiz. Kooperatifçilik fikrinin güzelliğine karşın, uygulamada ortaya çıkan problemleri ve bu problemlere çözüm önerilerini ele alacağız.

KOOPERATİFLER NE İŞ YAPAR?

Bugünkü yazımın konusu, yerden dolaman biter gibi biten ve bazıları şaibeleriyle gündeme gelen kooperatifler olacak. O nedenle ben bugünkü yazıma kooperatifin tanımını veya tarifini yaparak başlamak istiyorum:

Kooperatif 1-Ortaklarının veya üyelerinin (meşru, mübah ve mümkün olan) ihtiyaçlarını en uygun şartlarda ve mümkün olan en kısa sürede elde etmelerini sağlamak için kurulan ve kâr amacı gütmeyen bir kurum… 2- Üreticilerin, aracıları aradan çıkararak, ürünlerini daha uygun şatlarda pazarlamak için kurulan bir ortaklık… Ve kooperatifler, insanların ihtiyaçları doğrultusunda gönüllü kişilerin bir araya gelerek kurdukları özerk teşkilatlardır. Kooperatifçilik bölümü ise bu konularda hukûkî, mâli ve ticarî konular üzerine çalışacak ve şu veya bu şekilde oluşan problemlere çözüm bulacak kişileri yetiştirmeyi amaçlayan bir bölümdür. Ayrıca kooperatiflerin esas amacı; yeterli derecede iktisâdî güce sahip olmayan gerçek kişilerin meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarını karşılıklı yardım, dayanışma ve kefâlet suretiyle rasyonel bir şekilde ve ekonomik olarak karşılamak ve temin etmektir.

Kısacası kooperatif, belli bir topluluğun bir ihtiyacı karşılamak amacıyla iş birliği içerisinde ve gönüllü olarak kurulan ekonomik ve sosyal bir kuruluş olduğu gibi; en az 7 kişi tarafından kurulur ve bu kurucu 7 kişinin de kooperatif ana sözleşmesini imzalaması ve Ticaret Sicil Müdürlüğüne tescil ettirilmesi gerekir.

Kayıtlar Kooperatifleri ve kooperatifçiliği böyle tanıttığı gibi, en küçük köyde bile Toprak Su, Tarım Kredi ve Süt Kooperatifi gibi çeşitli kooperatiflerin olduğu gibi; metropol şehirlerde Tarım Kredi Kooperatifleri, Tarım Satış Kooperatifleri, Esnaf ve Sanatkârlar Kredi Kooperatifleri, Karayolu Yük Taşıma Kooperatifleri, Denizyolu Yük Taşıma Kooperatifleri, Denizyolu Taşıma Kooperatifleri, Kadın Girişimi ve Üretim ve İşletme Kooperatifleri, Tüketim Kooperatifleri, Temin Tevzi Kooperatifleri, Turizm Geliştirme Kooperatifleri, Küçük Sanat Kooperatifleri, Yaş Sebze ve Meyve Pazarlara Kooperatifleri, Pazarcılar İşletme Kooperatifleri, Üretim ve Pazarlama Kooperatifleri, Karşılıklı Sigorta Kooperatifleri, Eğitim Kooperatifleri ve benzerlerinin olduğunu hatırlatıyor!

Ben diğerlerini bilmiyorum ama köylerde kurulan kooperatiflerin Köy Kooperatifleri Merkez Birliği (KÖY-KOOP) adı altında ve oldukça güçlü kuvvetli ve bir birlikleri olduğunu biliyorum. Ve bu kooperatiflerin kendi sayılarını olmadığı gibi, üye sayılarını da bilmiyorum ama hatırı sayılır bir üye sayıları olduğunu düşünüyorum… Ancak bu kooperatiflerin genel merkezlerinin veya birliklerinin ben bugüne kadar herhangi bir konuda, meselâ ülkemizin önemli veya millî olan konularını bırakın, üyelerinin iştigal sahalarında veya üyelerinin herhangi bir problemleri konusunda herhangi bir görüş bildirdiklerini duymadım, görmedim bilmiyorum ya da hatırlamıyorum.

KOOPERATİFÇİLĞİN BALTALANMASINDA! EN BÜYÜK PAY YAPI KOOPERATİFLERİNİN

Kooperatif fikri güzel bir fikir ve kooperatifçilik çağımızın en iyi hizmet araçlarından biri… Amma velâkin, hemen her maddî birlik ve beraberlikte olduğu gibi kooperatiflerin yöneticileri arasında da kötü niyetli ya da belli zaafları olan yöneticiler çıkıyor ve o kişiler temsil ettikleri kuruluşların sırtından geçiniyorlar… Dolayısıyla da kooperatifçiliği baltalıyor, sabote ediyor… Ve bu saboteciler ile baltacıların başında da yapı kooperatifleri geliyor. Çünkü yapı kooperatiflerinin istismarı hem kolay oluyor hem de istismarcılara büyük rantlar sağlıyor!

KÖY KOOPERATİFLERİ DE PROBLEMLİ!

Yukarıda da ifade etmeye çalıştığım gibi, bu gün en küçük köyde bile birkaç tane kooperatif var ve köylerdeki en şaibeli kooperatifler de Süt Kooperatifleri oluyor maalesef. Çünkü bazı Süt Kooperatiflerinin başkanları süt toplayıcıları veya yem ve gübre fabrikalarının temsilcileri tarafından kıskaca alınıyor ve bu kıskaç ta bazı kooperatiflerin başkan ya da yöneticilerini saptırabiliyor. Yani bazı yem ve gübre fabrikaları aynı zamanda süt alım ve işleme ya da toplama işi de yapıyorlar… Dolayısıyla da köylülerin sütlerini ‘koşmalı olarak’, meselâ ‘sen benim ürettiğim yem veya gübreleri alırsan, ben de senin ürettiğin sütünü alırım. Değilse almam…’ diyorlar. Daha da kötüsü kooperatif başkanlarına, vekillerine veya yardımcılarına ‘hediye’ adı altında rüşvetler öneriyor ve veriyorlar.

Uzun lâfın kısası, meselenin hülâsâsı; hemen her yer, her şey ve her devirde olduğu gibi, günümüzde kooperatifçilik de en çok istismar edilen kuruluşlardan veya birliklerden biri haline geldi. Yani fikir olarak iyi-güzel bir kuruluş olan, ancak istismara en açık ve yöneticileri için gayri meşru gelire müsait olan kooperatiflerin yöneticileri iyi seçilmeli ve denetlenmeli, denetleyiciler de hısım ya da hasım anlayışı içinde olmamalı!’ diyor, herkese saygılar sunuyorum:

Yetimlerin mallarını haksız olarak yiyenler şüphesiz karınlarına ancak ateş dolduruyorlar. Zaten onlar alevlenmiş ateşe gireceklerdir… Îman edip dünya ve âhiret için yararlı işler yapanları da içinde ebediyen kalmak üzere, altından ırmaklar akan Cennete koyacağız. Allah (c.c) size, emânetleri mutlaka ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adâletle hükmetmenizi emreder. Allah size ne güzel öğütler veriyor. Şüphesiz Allah her şeyi işitmekte, her şeyi görmektedir: (Nisa, 4/10; 4/57; 4/58

İş ehli olmayan kimseye verildiğinde kıyâmeti bekle! (Hadis)

Allah’ım(c.c)! Senden; Senin sevgini, Seni sevenlerin sevgisini ve Senin sevgine yaklaştıracak amelin sevgisi istiyorum… Ey Rabbim! Bizi zalim toplumlarla beraber kılma: (Dua)

MEMLEKETİMİZİN KURTULUŞ ÇARELERİNDEN BİRİ DE KOOPERATİF ŞİRKETLERİ KURMAKTIR. K. Atatürk

SİZ BİRBİRİNİZDEN AYRILIRSANIZ, HEPİHİZİ BİR OK GİBİ BİRER BİRER KIRIP PARÇALARLAR. HALBUKİ, BİRLİK OLURSANIZ, HİÇBİR KUVVET SİZİ KIRAMAZ! Oğuz Kağan