CHP’li Türeli: Türkiye Ekonomik, Sosyal ve Siyasal Kriz İçinde

Ankara CHP Grup Başkanvekili ve İzmir Milletvekili Rahmi Aşkın Türeli, Meclis’te düzenlediği basın toplantısında Türkiye ekonomisine ilişkin değerlendirmelerde bulunarak, “Türkiye ekonomik, sosyal, siyasal bir kriz içinde” dedi. Türeli, iktidarın 24 yıllık döneminde yapısal sorunların çözülmediğini, aksine ağırlaştığını savundu.

Kıbrıs-Mersin Seferindeki Gemi Kazası

Konuşmasına 1 Eylül Dünya Barış Günü’nü kutlayarak başlayan Türeli, pazar günü Kıbrıs’tan Mersin’e hareket eden 267 kişilik yolcu gemisinin denize açıldıktan sonra su alarak alabora olmasına değindi.

Kazanın kendilerini derinden üzdüğünü belirten Türeli, arama kurtarma çalışmalarına rağmen 8 kişinin hayatını kaybettiğini, kayıp kişileri arama çalışmalarının ise sürdüğünü söyledi.

Türeli, olayın yalnızca “kader” olarak değerlendirilemeyeceğini belirterek, ciddi ihmal iddialarının bulunduğunu ve bunların hızlı biçimde araştırılması gerektiğini ifade etti. Sorumluluğu bulunanların gerekli cezaları alması gerektiğini söyleyen Türeli, CHP olarak süreci yakından takip ettiklerini kaydetti.

Şükran Soner’e Başsağlığı

Türeli, Cumhuriyet gazetesi yazarı ve Türkiye Gazeteciler Sendikası eski başkanı Şükran Soner’in vefatına da değindi. Soner’in özellikle çalışma hayatı konusunda uzmanlaşmış, emeğin hakkını savunan ve adaletten yana bir gazeteci olduğunu belirten Türeli, ailesine, sevenlerine ve Cumhuriyet gazetesine başsağlığı diledi.

“Türkiye’nin Yapısal Sorunları Çözülmedi”

Ekonominin Türkiye’nin en önemli gündemlerinden biri olduğunu belirten Türeli, önümüzdeki günlerde açıklanması beklenen Orta Vadeli Program’ın önümüzdeki üç yılın makroekonomik hedefleri ve uygulanacak politikaları açısından önemli olduğunu söyledi.

Türeli, Türkiye ekonomisinin temel sorunlarının başında düşük yurt içi tasarruf oranlarının geldiğini belirterek, bunun ekonomiyi dış kaynağa bağımlı hale getirdiğini savundu.

Üretim ve ihracat yapısının ara malı ithalatına bağımlı olduğunu ifade eden Türeli, ekonomik büyümeyle birlikte cari açığın ve dış borç stokunun da arttığını söyledi.

“Çalışma Hayatında Ciddi Sorunlar Var”

İşgücüne katılım oranlarının düşük, işsizliğin ise yüksek olduğunu belirten Türeli, resmi işsizlik oranlarının yüzde 8-9 seviyelerinde açıklanmasına karşın geniş tanımlı işsizliğin yüzde 28-30'lara ulaştığını öne sürdü.

Türkiye’de her dört çalışandan birinin kayıt dışı çalıştığını savunan Türeli, sendikalaşma oranlarının düşük olduğunu ve iş kazalarının ciddi boyutlara ulaştığını söyledi.

Türeli, “Artık bunlara iş kazaları demiyoruz, iş cinayetleri diyoruz” ifadelerini kullandı.

“Bütçe Açığı 2,7 Trilyon Lira”

Türkiye’nin bütçe ve kamu dengelerinde de ciddi sorunlar bulunduğunu belirten Türeli, 2026 yılı bütçe açığının 2,7 trilyon lira olarak öngörüldüğünü, vergi harcamalarının ise 3,6 trilyon liraya ulaştığını söyledi.

Vergi harcamalarının devletin istisna, muafiyet ve indirimler nedeniyle vazgeçtiği vergiler olduğunu belirten Türeli, bu kalemlerin gözden geçirilmesi gerektiğini ifade etti.

Türkiye’de vergi sisteminin büyük ölçüde dolaylı vergilere dayandığını belirten Türeli, bunun yükünün geniş kesimlerin üzerinde olduğunu savundu.

“Yüksek Teknolojili Sektörlerin Payı Yüzde 3”

Sanayi üretimindeki sorunlara da dikkat çeken Türeli, Türkiye’nin düşük ve orta-düşük teknolojili sektörlerde yoğunlaştığını söyledi.

Yüksek teknolojili sektörlerin imalat sanayindeki payının yalnızca yüzde 3 olduğunu belirten Türeli, bu yapıyla gelişmiş ülkelerle rekabet etmenin mümkün olmadığını ifade etti.

Türeli, sanayinin milli gelir içindeki payının azaldığını ve Türkiye’nin katma değeri ile teknoloji yoğunluğu yüksek bir üretim yapısına geçmesi gerektiğini söyledi.

“Bürokraside Ciddi Bir Çöküş Var”

Türkiye’nin idari yapısında da sorunlar bulunduğunu savunan Türeli, Devlet Planlama Teşkilatı, Devlet Personel Başkanlığı ve Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü gibi kurumların kapatılmasını eleştirdi.

Kurumların itibarsızlaştırıldığını ileri süren Türeli, TÜİK ve Merkez Bankası gibi kurumların da bu süreçten etkilendiğini savundu.

2018’de uygulamaya geçen Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ni de eleştiren Türeli, sistemin yetki karmaşasına yol açtığını ve Türkiye’nin idari yapısını geriye götürdüğünü öne sürdü.

“Türkiye Demokrasiden Uzaklaşıyor”

Siyasal sistemin giderek demokrasiden uzaklaştığını savunan Türeli; güçler ayrılığı, hukuk devleti, bağımsız ve tarafsız yargı ile temel hak ve özgürlükler konusunda ciddi sorunlar bulunduğunu söyledi.

Basın özgürlüğüne yönelik kısıtlamaları da eleştiren Türeli, anayasal güvence altında olmasına rağmen basın özgürlüğünün uygulamada ciddi biçimde sınırlandığını ifade etti.

“Asgari Ücret Açlık Sınırının Altında”

Uygulanan ekonomi politikalarını da eleştiren Türeli, 2021 yılında faiz indirimleriyle başlayan sürecin Türkiye’yi büyük bir ekonomik krize sürüklediğini savundu.

Seçim sonrasında uygulamaya konulan ekonomi programının ise talebi ve maliyetleri kontrol etmeye odaklandığını belirten Türeli, enflasyonun temel nedenlerinin doğru tespit edilmediğini söyledi.

Asgari ücretin 28 bin 75 lira olduğunu hatırlatan Türeli, Türk-İş’in ağustos ayı verilerine göre açlık sınırının 37 bin 388 liraya, bekâr bir çalışanın aylık yaşama maliyetinin ise 48 bin 305 liraya ulaştığını aktardı.

Türeli, “Asgari ücret bırakın insan gibi yaşam sürmeyi, açlık sınırını bile karşılamaktan yoksun” dedi.

“Türkiye’de Gelir Dağılımı Bozuluyor”

En düşük ve en yüksek gelir grupları arasındaki farkın açıldığını savunan Türeli, Türkiye’de nüfusun en üst yüzde 1’lik kesiminin servetin yaklaşık yüzde 40’ına sahip olduğunu öne sürdü.

Emeklilerin de ciddi geçim sıkıntısı yaşadığını belirten Türeli, en düşük emekli aylığının 20 bin lira olmasını eleştirdi.

“Cari Açık ve Dış Borç Artıyor”

Türkiye ekonomisinin büyüme hızının da yavaşladığını savunan Türeli, 2026 yılının ilk yarısındaki büyüme oranlarının önceki dönemlere kıyasla düşük kaldığını söyledi.

2026’nın ilk altı ayında 34,5 milyar dolarlık cari işlemler açığı verildiğini belirten Türeli, dış borç stokunun 2002’deki 131 milyar dolar seviyesinden 2026’nın ikinci çeyreğinde 539 milyar dolara yükseldiğini ifade etti.

“Gençler Ülkeyi Terk Etmek İstiyor”

Türkiye’de toplumsal sorunların da ağırlaştığını savunan Türeli, suç ve çeteleşmenin arttığını, gençler arasında uyuşturucu kullanımına ilişkin sorunların büyüdüğünü söyledi.

Atanmayı bekleyen milyonlarca kişinin bulunduğunu belirten Türeli; öğretmen, mühendis, veteriner, biyolog, sosyolog, arkeolog ve sağlık çalışanlarının eğitim aldıkları alanlarda istihdam edilmek istediğini ifade etti.

Gençlerin yurt dışına gitme eğiliminin arttığını belirten Türeli, bunun Türkiye’nin geleceği açısından önemli bir sorun olduğunu söyledi.

CHP’den Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem Vurgusu

CHP olarak Türkiye’nin sorunlarını çözmeye talip olduklarını belirten Türeli, temel ilkelerinin Cumhuriyet değerleri, demokrasi, kamu yararı, eşitlik ve katılımcılık olduğunu söyledi.

Güçlendirilmiş parlamenter sistemi savunan Türeli, mevcut Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin Türkiye’nin ihtiyaçlarını karşılamadığını ileri sürdü.

“Türkiye Yüzde 5-6 Büyüyebilir”

Türkiye’nin üretim, yatırım, istihdam ve ihracata dayalı yeni bir kalkınma modeline ihtiyacı olduğunu belirten Türeli, sanayinin lokomotif sektör olarak güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Tarım ve gıda sektörlerinin stratejik öneme sahip olduğunu vurgulayan Türeli, Türkiye’nin kaynaklarını doğru alanlara yönlendirmesi halinde yüzde 5-6 seviyelerinde büyüyebileceğini savundu.

Türeli, gelir dağılımında adaletin sağlanması, sosyal devlet anlayışının güçlendirilmesi, ücretsiz kreş, eğitim ve sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi gerektiğini de kaydetti.

“Türkiye Varlık Fonu Tasfiye Edilmeli”

Türkiye Varlık Fonu’nun denetim açısından ciddi sorunlar barındırdığını savunan Türeli, fonun tasfiye edilmesi gerektiğini söyledi.

Kamu-özel işbirliği projelerinin de yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirten Türeli, özelleştirme politikalarının gelecek kuşakların kullanacağı kaynakların bugünden bütçe geliri elde etmek amacıyla satılması anlayışına dayanmaması gerektiğini ifade etti.

Türeli ayrıca kapsamlı bir vergi reformuna ihtiyaç olduğunu ve kamunun özellikle teknolojik altyapı ile yeni gelişen sektörlerde yeniden daha etkin rol üstlenmesi gerektiğini söyledi.

“Planlama Yeniden Güçlendirilmeli”

Türkiye’nin uzun vadeli kalkınma hedefleri belirlemesi gerektiğini belirten Türeli, piyasa mekanizması ile planlamanın birbirini tamamlayacak şekilde uygulanması gerektiğini söyledi.

Planlamanın uzun vadeli bakış, vizyon ve yol haritası anlamına geldiğini ifade eden Türeli, Türkiye’nin 10, 30 yıl sonrasının hedeflerini bugünden belirlemesi gerektiğini kaydetti.

Türeli, CHP’nin Türkiye’nin tüm sorunlarına ilişkin kapsamlı çözüm önerileri bulunduğunu belirterek, “Türkiye’yi yönetmeye talibiz” mesajı verdi.

Türeli, basın toplantısının ardından CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’nun katılacağı programlar için İzmir’e hareket edeceğini belirterek konuşmasını tamamladı.