Ahmet Korkmaz

Osmanlı Döneminde Tefenni 8 ve 9

Ahmet Korkmaz'ın Osmanlı Döneminde Tefenni 8 ve 9 bölüm yazıları

TEFENNİ RÜŞTİYE MEKTEBİNİN AÇILIŞI 1907
Dr. Ahmet Kısa’nın Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Bölümü’nde Tefenni Rüştiye Mektebi üzerine yaptığı araştırma, Burdur’un Tefenni ilçesinin Osmanlı dönemindeki eğitim geçmişine ışık tutuyor. Rüştiye Mektepleri, Osmanlı’da ortaokul düzeyinde eğitim veren önemli kurumlardı ve Tefenni’deki bu mektep, bölgenin eğitim tarihinde öne çıkan bir merkezdi.
Dr. Kısa’nın çalışması, mektebin kuruluşu, eğitim faaliyetleri, öğretmen ve öğrenci profilleri ile dönemin sosyo-kültürel yapısına dair ayrıntılı bilgiler sunuyor. Arşiv belgelerine dayanan araştırma, Tefenni’nin eğitim alanındaki katkılarını ve Rüştiye’nin yerel toplum üzerindeki etkisini gözler önüne seriyor.
Tefenni Kazası’nda Rüştiye Mektebi’nin açılma serüveni, 28 Ağustos 1906’da Kaymakam başkanlığındaki kaza sakinlerinin Maarif Nezareti’ne başvurusuyla başladı. Kaza, 54 köyden oluşuyor ve yıllık 36 bin kuruş maarif geliri elde ediyordu. Ancak, bu gelire rağmen bir rüştiye mektebi kurulmamıştı. Merkezdeki ibtidâî mektepten mezun olan öğrencilerin eğitimlerine devam edebilmeleri için bir rüştiye okuluna ihtiyaç duyuluyordu. Kaza sakinleri, diğer kaza merkezlerinde olduğu gibi Tefenni’de de bir rüştiye açılmasını, öğretmen atanmasını ve çocukların eğitimden mahrum kalmamasını talep etti.
Maarif Nezareti, bu talebe karşılık yeni bir ibtidâî okul önerdi, ancak bu fikir kaza sakinlerini tatmin etmedi. 23 Şubat 1907’de, taleplerini yinelediler ve kaza merkezinde 1000’den fazla hane, düzenli iki ibtidâî mektep ve her yıl 30’dan fazla mezun olduğunu vurgulayarak ayrıntılı bir nüfus cetveli sundular. Bu ısrarlı talep, merkezi idareyi harekete geçirdi ve 6 Mart 1907’de Padişah iradesiyle Tefenni’de rüştiye açılmasına izin verildi.
Osmanlı Devleti’nde mali kaynakların kısıtlı olması, eğitimde modernleşmenin önündeki en büyük engellerden biriydi. Okul inşaatlarında genellikle halkın katkısı gerekiyordu; merkezi hükümet, sadece kereste gibi kaynaklarla destek sağlıyordu. Tefenni’de de rüştiye binası, halkın yardımları ve doğrudan çalışmalarıyla inşa edildi. Okul, 31 Ağustos 1907’de, II. Abdülhamit’in tahta çıkış yıl dönümünde, idari erkân, memurlar, öğrenciler, eşraf ve halkın katıldığı bir törenle açıldı. Açılışta rüştiye öğrencilerinin bulunması, vekil bir öğretmenle eğitimin daha önce başladığını gösteriyordu.
Bütçe oluşturmak, okulun en büyük meselesiydi. Öğretmen için aylık 400, hademe için 70 kuruş olmak üzere yıllık 5.965 kuruş gerekiyordu. Ancak mali zorluklar nedeniyle bütçe oluşturmak güçtü.
Öğretmen ataması için, Kuşadası Rüştiyesi’nde çalışan Ömer Lütfi Efendi, 27 Ocak 1907’de maaş artışı veya Konya Vilayeti’nde görev talebinde bulundu. Maarif Nezareti, 26 Eylül 1907’de onu Tefenni Rüştiyesi’ne atadı. Ömer Lütfi, 14 Kasım 1907’de görevine başladı. Ancak hademe maaşının 35 kuruş olması nedeniyle kimse bu göreve talip olmadı. Maaş, ek 35 kuruşla 70 kuruşa çıkarıldı ve Ramazan Efendi bevvâb(Hademe) olarak atandı.
Böylece Tefenni Rüştiyesi, 15-20 öğrenciyle düzenli eğitime başladı. Okulda, dünya ve Osmanlı haritaları dışında başka bir eğitim aracı eksiği kaydedilmedi. Mali ve idari zorluklara rağmen, Tefenni Rüştiyesi, halkın kararlılığı ve merkezi idarenin sınırlı desteğiyle eğitim hayatına adım attı.

Yıktırılan binanın yerine, eski planına sadık kalınarak bir kat daha eklenmiş ve yeni bina hızla inşa edilerek eğitim-öğretime devam edilmiştir. Bu yeniden inşa süreci, okulun dayanıklılığını ve sürekliliğini simgeleyen önemli bir dönüm noktasıdır. Hala eğitim öğretim aynı okulda devam etmektedir.