Ankara

Ankara, 10 Soruda El Nino: Küresel Alarm Büyüyor, Türkiye İçin Riskler Neler?

Ankara, NOAA’nın güçlü El Nino beklentisi, dünya genelinde sıcaklık artışı ve aşırı hava olayları konusunda endişeleri artırdı. Sonbahar ve kış aylarında çok güçlü bir El Nino yaşanma ihtimalinin yüzde 90’ın üzerinde olduğu belirtilirken, mevcut tablonun geçmişteki en şiddetli örnekleri aşabileceği değerlendiriliyor.

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi’nin (NOAA) tahminleri, 2026-2027 döneminde etkili olması beklenen El Nino’nun olağanüstü güçlü bir seviyeye ulaşabileceğine işaret ediyor. NOAA, olayın sonbahar ve kış aylarında çok güçlü El Nino kategorisine girme ihtimalini yüzde 90’ın üzerinde gösterirken, 1950’den bu yana kaydedilen en güçlü El Nino olma olasılığını da yüzde 69 olarak hesaplıyor.

Peki El Nino nasıl oluşuyor, küresel hava koşullarını nasıl değiştiriyor ve Türkiye bu süreçten nasıl etkilenebilir? İşte El Nino hakkında merak edilen 10 soru ve yanıtı:

1- El Nino Nedir?

İspanyolcada “erkek çocuk” anlamına gelen El Nino, ekvatoral Pasifik Okyanusu’nun orta ve doğu kesimlerinde deniz yüzeyi sıcaklıklarının normal seviyelerin üzerine çıkmasıyla ortaya çıkan doğal bir iklim olayıdır.

El Nino’nun tespitinde, Pasifik’teki Nino 3.4 bölgesinin deniz yüzeyi sıcaklıkları dikkate alınıyor. Sıcaklıkların belirli süre boyunca normalin en az 0,5 derece üzerinde seyretmesi El Nino koşullarının oluştuğuna işaret ediyor.

2- Yeni El Nino Ne Zaman Başladı, Etkisi Ne Kadar Sürecek?

El Nino genellikle 2 ila 7 yıllık aralıklarla ortaya çıkıyor ve yaklaşık bir yıl boyunca etkili oluyor.

NOAA’nın değerlendirmelerine göre mevcut El Nino’nun haziran ayında resmen başlamasının ardından Pasifik’teki deniz suyu sıcaklıklarının kasım-aralık-ocak döneminde en yüksek seviyesine ulaşması bekleniyor. Etkinin 2027 ilkbaharında giderek zayıflayacağı öngörülüyor.

3- 2026-2027 El Nino’sunu Farklı Kılan Ne?

Deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin yaklaşık 2 derece üzerine çıkması, “çok güçlü El Nino” veya “Süper El Nino” olarak nitelendiriliyor.

1982-1983, 1997-1998 ve 2015-2016 dönemlerinde yaşanan El Nino olayları bu sınıfta değerlendirilmişti. Mevcut tahminler ise yeni El Nino’nun sonbahar ve kış aylarında çok güçlü seviyeye ulaşabileceğine işaret ediyor.

Pasifik sularında temmuz ayında normalin yaklaşık 2 derece üzerinde sıcaklık ölçülmesi, önümüzdeki aylarda anomalinin daha da büyüyebileceği beklentisini güçlendirdi. Ekim-kasım-aralık döneminde sıcaklık farkının 2,5 dereceyi aşması halinde yeni El Nino’nun tarihin en güçlü örneklerinden biri olabileceği değerlendiriliyor.

4- El Nino Sıcaklıkları ve Aşırı Hava Olaylarını Nasıl Etkiliyor?

El Nino, küresel atmosferik dolaşım üzerinde önemli değişikliklere yol açabiliyor. Pasifik Okyanusu’nun yüzey sularının ısınması, buharlaşmayı artırarak atmosfere daha fazla ısı ve nem taşınmasına neden oluyor.

Bu durum dünyanın farklı bölgelerinde sıcak hava dalgaları, yoğun yağış, fırtına, sel ve kuraklık gibi birbirinden farklı hava olaylarının görülmesine zemin hazırlayabiliyor.

Pasifik’teki yağış kuşaklarının yer değiştirmesi, jet akımları ve rüzgar sistemlerini de etkileyerek binlerce kilometre uzaklıktaki bölgelerin hava koşullarını değiştirebiliyor.

5- El Nino’dan En Çok Hangi Bölgeler Etkileniyor?

El Nino’nun etkileri özellikle tropikal kuşakta daha belirgin görülüyor. Peru ve Ekvador’da aşırı yağış, sel ve heyelan riski artarken; Avustralya, Endonezya, Güney Afrika ve bazı Güney Amerika bölgelerinde kuraklık yaşanabiliyor.

Hindistan’da muson yağışlarının azalması, ABD’nin güneyinde daha yağışlı, kuzeyinde ise daha sıcak koşullar ortaya çıkması mümkün. Brezilya’nın bazı bölgelerinde sel, bazı bölgelerinde ise kuraklık riski artabiliyor.

Öte yandan El Nino dönemlerinde Atlantik’teki kasırga faaliyetlerinin genel olarak daha düşük seviyede seyretmesi bekleniyor.

6- El Nino’nun Sıcaklık ve Yağış Dışında Başka Etkileri Var mı?

El Nino’nun sonuçları yalnızca hava olaylarıyla sınırlı kalmıyor. Sıcak ve kurak koşulların hakim olduğu bölgelerde orman yangını riski yükselirken, aşırı yağışlar da tarım arazilerine zarar verebiliyor.

Kuraklık ve sel gibi gelişmeler tarımsal üretimde düşüşe, hayvancılık faaliyetlerinde sorunlara ve küresel gıda arzında dalgalanmalara neden olabiliyor.

7- El Nino Ekonomiyi ve Gıda Fiyatlarını Nasıl Etkiliyor?

El Nino’nun ekonomik sonuçları, olayın şiddetine ve etkilenen bölgelerin ekonomik yapısına göre değişiyor. Ancak geçmişteki güçlü El Nino dönemlerinin küresel ölçekte ciddi ekonomik kayıplara neden olduğu biliniyor.

Dartmouth College araştırmacılarının 2023 yılında Science dergisinde yayımladığı çalışmaya göre, 1997-1998 El Nino’sunun ardından beş yıl içinde küresel gelir kaybı yaklaşık 5,7 trilyon dolar oldu.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) da bazı bölgelerde kuraklık riskinin yüzde 50’nin üzerine çıktığı uyarısında bulundu. Dünya Gıda Programı (WFP) ise güçlenen El Nino’nun 2027 sonuna kadar milyonlarca kişiyi daha akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya bırakabileceğini belirtiyor.

8- Türkiye El Nino’dan Nasıl Etkilenecek?

Türkiye, El Nino’nun doğrudan ve en sert etkilerinin görüldüğü ülkeler arasında bulunmuyor. Ancak Pasifik’te meydana gelen değişimler, atmosferik dolaşım üzerinden Akdeniz havzasındaki hava koşullarını dolaylı olarak etkileyebiliyor.

El Nino dönemlerinde Akdeniz havzasında daha sıcak ve kurak sonbahar-kış koşullarının görülme ihtimali artabiliyor. Bu nedenle Türkiye’de sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerinde seyretmesi ve kuraklık eğiliminin güçlenmesi ihtimaller arasında değerlendiriliyor.

Uzayan sıcak ve kuru dönemlerin özellikle orman yangını riskini artırabileceği belirtiliyor. Bununla birlikte El Nino’nun Türkiye üzerindeki etkilerinin bölgeden bölgeye değişebileceği ve kesin hava tahmini anlamına gelmediği vurgulanıyor.

9- El Nino ile La Nina Arasındaki Fark Nedir?

El Nino’nun karşıt fazı La Nina’dır. İspanyolcada “kız çocuğu” anlamına gelen La Nina, ekvatoral Pasifik’te deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin altına düşmesiyle ortaya çıkıyor.

La Nina küresel ortalama sıcaklıkların düşmesine katkı sağlayabiliyor. Ancak El Nino’nun ardından mutlaka La Nina yaşanması gerekmiyor. İki olay arasında nötr koşulların görüldüğü dönemler de bulunuyor.

10- El Nino ile İklim Değişikliği Arasında Bağlantı Var mı?

Bilim dünyasında küresel ısınmanın El Nino olaylarının şiddetini ne ölçüde artırdığı konusunda kesin bir görüş birliği bulunmuyor. Bununla birlikte bazı araştırmalar, iklim değişikliğinin güçlü El Nino olaylarının etkilerini artırabileceğine işaret ediyor.

Imperial College London araştırmacılarının çalışmalarında, El Nino sırasında görülen aşırı deniz yüzeyi sıcaklıklarının geçmiş dönemlere kıyasla güçlendiği belirlendi.

Uzmanlara göre iklim değişikliği ile doğal El Nino döngüsünün aynı anda etkili olması, sıcaklık rekorları ve aşırı hava olaylarının daha sık veya daha şiddetli hissedilmesine yol açabilecek bir tablo oluşturabilir.