Havva Nur Mutlu Özdamar

Fizyoterapist gözünden okula dönüş

Havva Nur Mutlu Özdamar'ın “Fizyoterapist gözünden okula dönüş" adlı köşe yazısı.

FİZYOTERAPİST GÖZÜNDEN OKULA DÖNÜŞ

Sokak ve parkların cıvıl cıvıl neşesini okul bahçelerine bıraktığı o dönem, büyük bir heyecanla yeniden kapılarımızı çaldı.

Ebeveynler olarak çocuklarınızın geleceği konusunda ne kadar hassas olduğunuzu, onların eğitimleri için en iyi okulları ve en iyi eğitim desteklerini büyük bir titizlikle araştırdığınızı biliyorum .Ancak bir fizyoterapist olarak bu dönem benim penceremden biraz farklı görünüyor.

Çocuklarınızın alacağı kaliteli eğitimler kadar onların yaşam kalitelerinin temeli olan omurga ve kas-iskelet sistemi sağlığı da oldukça önemli. Ancak okula dönüş reyonlarının o rengarenk ve cazibeli ışıltısı, alışverişlerinizi büyük oranda şekillendirerek estetiğe odaklanmanıza ve asıl dikkat etmeniz gereken ergonomik detayları göz ardı etmenize neden olabiliyor.

Çocuklarınızın omurga sağlığını ve gelişimini önemseyen bir fizyoterapist olarak, okula dönüş alışverişlerinizde ve günlük yaşamlarında dikkat etmeniz gereken birkaç temel kuralı anlatmak için evlerinize konuk olmaya geldim.

İlk konumuz: Okul çantaları

Sabah okul yollarında bazen öyle manzaralarla karşılaşıyorum ki: çantalarının boyu bacaklarına kadar sarkmış, ağırlığından bükülmüş ve çantalarını taşımakta zorlanan çocuklar. Bu fazla ağırlık ve yanlış çanta seçimleri gelişmekte olan omurgayı oldukça olumsuz etkileyebilir.

Peki bu durumda siz ebeveynlere düşen görev ve sorumluluklar neler, çanta seçiminde ve sonrasında nelere dikkat etmelisiniz? 

1)Seçtiğiniz çanta omuz hizasından başlayıp bel hizasında sonlanmalı , çocuğun sırt boyuyla tam uyumlu olmalıdır.

2)Geniş ve yumuşak pedli askılar tercihiniz olmalıdır , ince ve sert askılar çocuğun omuz bölgesinde basınç ve rahatsızlığa neden olabilir

3) Çanta çift askılı olmalı ve mümkünse bel ve göğüs kemeri bulunmalıdır, çantanın tek askılı olması asimetrik yüklenmeye ve postüral değişikliklere neden olabilir

4) Çantanın ağırlığı çocuğun kilosunun %10 - %15’ini geçmemelidir. Çocuklarınız okula gitmeden önce çanta ağırlığını mutlaka kontrol etmeli ve mümkünse hazırlama sürecine eşlik ederek bu yükü uygun koşullarda ayarlamasına yardımcı olmalısınız.

Belirlenen sınırların aşılması çocuğun çantayı taşırken dengesini sağlamak amacıyla öne eğilmesine ve omurgaya binen yükün artmasına neden olabilir.

Bir diğer konumuz uygun ayakkabı seçimi

Çocuklarınızın günün büyük bir bölümünü içerisinde geçireceği o doğru ayakkabı seçimi: duymaktan çok korktuğum fakat sık karşılaştığımız ilk hatalardan birisi, “Nasıl olsa hızlı büyüyor, seneye de giyer.” diyerek bir numara büyük alınmış ayakkabılar. Dışarıdan bakıldığı zaman “Bir numara ne olabilir ki?” gibi görünse de sanılanın aksine ayak sağlığı basite alınmayacak kadar önemli. Gelin, büyük bir numaranın nelere yol açtığını birlikte inceleyelim.

Ayakkabının bir numara büyük olması, çocuğun yürürken ayakkabının ayağından çıkmaması için parmaklarını pençe gibi sıkarak yürümesine neden olabilir. Bu durum ayak kaslarının gereksiz yere yorulmasına yol açarken; gelişen hatalı basış ise zincirleme bir etkiyle diz, kalça ve omurga dizilimini olumsuz etkileyebilir. Ayak sağlığını güvenle korumak için uygun ayakkabı seçimi yaparken dikkat etmeniz gerekenler ise şu şekildedir:

1)Ayakkabının ön kısmı dar ve sivri olmamalı ,çocuk ayaktayken en uzun parmağı ile ayakkabının ucu arasında

1 – 1,5 cm boşluk kalmalıdır.

2) Ayakkabının topuk kısmı ayağı iyi kavramalı, ayağın ayakkabı içerisinde gereğinden fazla hareket etmesini önlemelidir.

3) Ayakkabı tabanın tam ortasından kolayca bükülmemeli; yalnızca parmak uçlarının geldiği ön bölüm esnek olmalıdır.

4) Gün boyu ayağı terletmeyecek, doğal deri veya nefes alabilen fileli kumaşlar tercih edilmelidir.

Şimdi gelelim ders çalışma düzenine…

Alışverişinizin önemli iki kısmını omurga sağlığına uygun bir şekilde tamamladığımıza göre asıl önemli noktaya gelelim. Günün büyük bir kısmını okul sıralarında geçirmenin ardından eve gelmesiyle birlikte günün ödevlerine oturan çocuklar...

Genellikle oturarak ders dinlemenin ve çalışmanın yalnızca beyni yorduğunu ve bu yüzden teneffüs molaları olduğunu düşünürüz ama burada sizlere bir fizyoterapist olarak şaşıracağınız bir bilgi vermek istiyorum.

Uzun süre hareketsiz, hatalı pozisyonda oturmak omurgamıza ve kaslarımıza oldukça fazla yük bindirir. Özellikle gelişmekte olan, yani henüz büyümesini ve kemikleşmesini tamamlamamış bir çocuk omurgası uzun süre bu statik yüke maruz kalırsa, kas-iskelet sistemi üzerinde zorlanma meydana gelebilir. Kaslar dengesizce kısalıp güçsüzleşirken,omurgaya binen bu sürekli yük erken yaşta sırt ve boyun bölgesinde ağrı ve rahatsızlıklara, postüral zorlanmalara neden olabilir. 

Gün boyu okulda saatlerce bu statik yüke maruz kalan çocuklarınız eve geldiğinde; onları hemen ödevlerin veya ekranların başına oturtmak yerine ,hareket etmeye teşvik edin. Mümkünse sokakta yaşıtlarıyla oynamalarına ya da ilgi duydukları bir spor branşına katılmalarına öncülük ederek aktif zaman geçirmelerini sağlayın.

Çocuklarınızın evde ders çalışması ya da ödev yapması gereken zaman dilimlerinde ise şu temel kurallara mutlaka dikkat edin:

1) Eğer varsa yerde veya koltukta yanlış pozisyonlarda ödev yapma alışkanlığı buna son verin.
2) Çocuğun boyuna uygun bir masa ve sandalye tercih edin.
3) Sandalyede kalça, diz ve ayak bileğinin 90 derecelik açıda olmasına ayakların boşta sallanmayıp yerle temas etmesine özen gösterin. Yetişmiyorsa ayak altına küçük bir destek ekleyin.
4) Aralıksız uzun süre oturmanın omurgayı olumsuz etkilediğini hatırlayarak her 40 dakikada bir aktif molalar verdirin.

Unutmayalım ki çocuklarımızın gelecekteki başarısı sadece karnelerindeki yüksek notlarla değil, o notları alırken korudukları sağlıklı bir bedenle inşa edilir. Tüm ebeveynlerimiz ve çocuklarımız için sağlıklı ve başarılı bir eğitim-öğretim yılı olmasını diliyorum. Kıymetli çocuklarımızın gözlerinden öpüyorum.