Ruhittin Sönmez

İktidarın hukukçuları neden susar?

Ruhittin Sönmez'in 'İktidarın hukukçuları neden susar?' adlı köşe yazısı

Ruhittin Sönmez

İKTİDARIN HUKUKÇULARI NEDEN SUSAR?
Geçtiğimiz günlerde Elif Çakır, Karar Gazetesindeki köşesinde, çok haklı bir soru sordu: AK Parti Meclis grubunda tam 63 hukukçu milletvekili var. Peki, göz göre göre yaşanan hukuksuzluklar, Anayasa ihlalleri ve adalet krizleri karşısında bu isimler neden suskun?
Bu soruyu bir adım daha ileri taşıyalım. Sadece Meclis sıralarında oturan 63 milletvekili mi? Adalet Bakanlığı’nın tepe noktalarındaki Bakan, Bakan Yardımcısı, hâkim/savcı kökenli bürokratlar, HSK üyeleri, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nin koridorlarını dolduran başdanışmanlar, hukuk kurulları üyeleri... Hepsi hukuk fakültesi mezunu, hepsi kuvvetler ayrılığını ve evrensel hukuk ilkelerini iyi biliyorlar.
Öncelikle şu tespiti yapalım: Meclisteki milletvekilleri seçimle gelirler. Ancak adaylıkları ve seçilebilecek sıralara konulmaları Genel Başkanın iradesine bağlıdır. Bu yüzden “atanmış kişilerdir” diyebiliriz.
Gücü elinde tutan siyasi iradenin, siyasi veya idari makamlara “atadığı” hukukçulardan beklentisi adaletin tesisi değildir.
Peki, ne oluyor da bağımsızlığın sembolü olan o "iliksiz cübbelere", siyaset terzisi ilik açıyor, düğme dikiyor, cübbeler birer itaat üniformasına dönüşüyor?
Bu suskunluğun siyaset bilimi ve psikolojinin kavramlarıyla izah edilmesi gerekir.
**********************************
HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜ DEĞİL HUKUKİ MÜHENDİSLİK İSTENİYOR
İktidarın bütün hukukçu siyasetçi ve bürokratlardan beklentisi "Hukukun Üstünlüğü" değildir. Alınan kararlara ve yaratılan fiili durumlara “hukuki kılıf” uyduracak "hukuki mühendislik" yapmalarıdır.
Onlardan beklenen, evrensel hukuku savunan birer bariyer olmaları değil, alınan tartışmalı kararların altına "hukukçu" sıfatıyla imza atarak, siyasi faturayı meşrulaştırmalarıdır.
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Hukuk Politikaları Kurulu’ndaki Başkanvekili Mehmet Uçum’un Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yolunu açıcı beyanları bunlardandır.
Mehmet Uçum’a göre, “Türkiye’nin bir kez daha Cumhurbaşkanı Erdoğan’a ihtiyacı vardır.”
Ancak Anayasaya göre Erdoğan’ın bir kere daha aday olması ancak TBMM kararıyla seçimin erken yapılmasıyla mümkün olabiliyor.
Uçum, “normal seçim günü olan 7 Mayıs 2028'den önce uygun bir zamanda (mesela 16 Nisan 2028’de) TBMM seçimlerin yenilenmesi kararı alması halinde, Cumhurbaşkanı Erdoğan son kez aday olma hakkına sahip olur” diyerek bu görevini yaptı. Seçimin 3 hafta öncesine alınmasıyla Erdoğan’a adaylık yolunun açılacağını savunmak eskilerin tabiriyle bir “hile-i şer’iyye” olsa gerek.
“Hile-i şer’iyye”, şekil olarak dinî ve hukuki kurallara uygun gibi görünen işlemler aracılığıyla, aslında yasaklanmış olan bir sonuca ulaşmak veya zorunlu bir yükümlülükten kurtulmak için başvurulan yöntemdir.
İktidarın atadığı hukukçularda beklediği bu gibi “hile-i şer’iyye” yöntemleri uydurmalarıdır.
****
Mehmet Y. Yılmaz’a göre, Mehmet Uçum haklı değil.
Türkiye “Uluslararası Yolsuzluk Endeksinde’ (182 ülke arasında124. sırada) ve ‘Hukukun Üstünlüğü’ endeksinde (143 ülke arasında 118. sırada) çok gerilerde. ‘Enflasyon liginde ilk 5’te.
Bunlar ve diğer verilere bakınca, “Cumhurbaşkanlığı sistemine geçildiğinden bu yana iyiye giden hiçbir gösterge yok. Onun için Türkiye’nin Erdoğan’a bir dönem daha ihtiyacı hiç yok.”
**********************************
HUKUKÇULAR HUKUKSUZLUKLARA NEDEN İTİRAZ ETMEZ?
İktidarlar, evrensel anlamda "Hukukun Üstünlüğü"nü (Rule of Law) değil, siyasi hedeflerine ulaşmak için "Hukuk Yoluyla Yönetmeyi" (Rule by Law) tercih eder.
İktidarın atadığı hukukçu siyasetçi ve bürokratlar vicdanı ve mesleki formasyonu ile siyasi talimatlar arasına sıkıştığında neden itiraz etmez?
Bu tavrı açıklayan birkaç başlık aklıma geliyor:
Atanmış hukukçular genellikle (istisnaları vardır) “homo economicus” yani “ekonomik insan” gibi davranır. Karar verirken meslek ilkelerinden, duygularından, önyargılarından veya alışkanlıklarından etkilenmeden yalnızca kendi maddi ve kişisel kazancını en üst düzeye çıkarmaya odaklanır.
Sisteme itiraz etmenin bedeli ağırdır; makamdan olmak, siyasi ve ekonomik gücü kaybetmek, hatta "hain" ilan edilerek dışlanmak. Buna karşılık, uyum sağlamanın getirisi statü, güç ve refahtır. Birey, bu ikilemde "gemisini kurtaran kaptan" olmayı tercih eder.
Bir kısmı “diyet borcu” hissi ile davranır. Siyasette ve bürokraside bu tür sadakat duygusunun tarihi örneklerine rastlamak mümkündür. Millî Mücadelede Atatürk’ün en yakın arkadaşlarından Rauf Orbay’ın saltanatın ve halifeliğin kaldırılmasına “benim babam padişahın ekmeğiyle yetişmiştir, o ekmek benim de kanımdadır. Bu yüzden hanedana ihanet edemem" sözüyle itiraz etmesi bu hissin eseridir.
Vekilliği veya bürokratik koltuğu liyakatine değil, liderin lütfuna borçlu olan kişinin, o lütfu verene karşı hukuku savunması eşyanın tabiatına aykırıdır.
Diğer bir kısmı "Ben yapmasam başkası yapacak" tesellisi ile sorumluluğu dağıtmanın yolunu bulur. Mesleki doğrularını bastırarak grubun ortak kararına biat eder.
**********************************
YAPISAL REFORMLAR
Cübbesini ilikleyen hukukçuları kınamak kolaydır, zor olan bu sistemi değiştirecek yapısal adımları atmaktır. Hukuku siyasetin vesayetinden kurtarmak adımlarının atılması için önce niyet gereklidir.
Sonra Siyasal Partiler Kanunu, Seçim Kanunu, HSK Kanununda değişiklikler yapılması gerekecek. Yapılacak düzenlemelerin “demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü” ilkeleri üzerine inşa edilen Venedik Komisyonu standartlarıyla uyumlu olması önemli olacak.
Ne yazık ki, bunların yapılabilmesi için siyasi parti liderlerinin iradesi şarttır. Fakat iktidarı ve muhalefetiyle bütün siyasi parti genel başkanları mevcut sistemin kendilerine verdiği yetkilerden mutludur. Bu yüzden sistemi değiştirmek yakın zamanda mümkün görünmüyor.
Sistem değişmese de iktidarın şu temel ilkeleri unutmaması dileğimizdir:
Hukuk, siyaseti dizayn etme veya siyasi rövanş alma aracı değildir; siyasetin ve devletin sınırlarını çizen ana oyun kurucudur.
Makamlar, unvanlar ve iktidarlar geçicidir; “adalet bir gün herkese lazım olur.”
Adalet, susanların değil; makamını kaybetme pahasına cübbesini iliksiz tutabilenlerin omuzlarında yükselecektir.

Ruhittin Sönmez
22.06.2026

Bu içerik size ne hissettirdi?

  • 1
    BEĞENDİM
  • 0
    SEVDİM
  • 0
    ÜZÜLDÜM
  • 0
    KIZDIM
  • 0
    ŞAŞIRDIM
  • 0
    BEĞENMEDİM
  • 0
    GÜLDÜM
  • 0
    ALKIŞ

Yorumlar (0)

Bu içerik ile ilgili henüz yorum yazılmamış

Ruhittin Sönmez Diğer Yazıları

19
KASIM

2026

Cumhuriyet döneminde cemaat tarikat siyaset ilişkileri (2)

Ruhittin Sönmez'in “Cumhuriyet döneminde cemaat tarikat siyaset ilişkileri (2)" adlı köşe yazısı. Devamı

16
KASIM

2026

Cumhuriyet döneminde cemaat tarikat siyaset ilişkiler (1)

Ruhittin Sönmez'in “Cumhuriyet döneminde cemaat tarikat siyaset ilişkiler (1)" adlı köşe yazısı. Devamı

09
KASIM

2026

Bir eski bakanın hikayesi

Ruhittin Sönmez'in “Bir eski bakanın hikayesi" adlı köşe yazısı. Devamı

05
KASIM

2026

Organize suç yapılanması tespit edildiyse...

Ruhittin Sönmez'in “Organize suç yapılanması tespit edildiyse..." adlı köşe yazısı. Devamı

02
KASIM

2026

Neyi niçin nasıl yazıyorum?

Ruhittin Sönmez'in “Neyi niçin nasıl yazıyorum?" adlı köşe yazısı. Devamı

30
EKİM

2026

Yetkisi çok ama sorumlu değil

Ruhittin Sönmez'in “Yetkisi çok ama sorumlu değil " adlı köşe yazısı. Devamı

26
EKİM

2026

Fon dolandırıcılığı bireysel mi organize suç örgütü işi mi

Ruhittin Sönmez'in “Fon dolandırıcılığı bireysel mi organize suç örgütü işi mi" adlı köşe yazısı. Devamı

22
EKİM

2026

Çürüyen dokular

Ruhittin Sönmez'in “Çürüyen dokular" adlı köşe yazısı. Devamı

19
EKİM

2026

Halkı yanıltıcı bilgiyi yayma hakkı

Ruhittin Sönmez'in “Halkı yanıltıcı bilgiyi yayma hakkı" adlı köşe yazısı. Devamı

12
EKİM

2026

Hiçbir şey yasadışı değildi, çünkü artık yasa diye bir şey yoktu

Ruhittin Sönmez'in “Hiçbir şey yasadışı değildi, çünkü artık yasa diye bir şey yoktu" adlı köşe yazısı. Devamı

İlgili Haberler

TİGAD Başkanı Okan Geçgel:Basına Uzanan Yumruk Siyasetin Çürüyen Dilinin Aynasıdır
3. Sayfa

TİGAD Başkanı Okan Geçgel:Basına Uzanan Yumruk Siyasetin Çürüyen Dilinin Aynasıdır

TİGAD Genel Başkanı Okan Geçgel, siyasette giderek sertleşen dilin toplumu gerdiğini belirterek, basın mensuplarına yönelik saldırıların demokrasiye zarar verdiğini söyledi. Gazetecilere yönelik şiddetin kabul edilemez olduğunu vurgulayan Geçgel, “Basına uzanan el, milletin haber alma hakkına uzanmıştır” ifadelerini kullandı.

Isparta-Antalya yolunda kaza! 1’i Ağır 2 kişi yaralandı
3. Sayfa

Isparta-Antalya yolunda kaza! 1’i Ağır 2 kişi yaralandı

Burdur'un Ağlasun ilçesinde tır ile otomobilin çarpışması sonucu meydana gelen trafik kazasında 1'i ağır 2 kişi yaralandı.

Ankara Çankaya’nın Görme Engelli Futbol Takımından Namağlup Şampiyonluk
Yerel Yönetim

Ankara Çankaya’nın Görme Engelli Futbol Takımından Namağlup Şampiyonluk

Ankara Çankaya Belediyesi Görme Engelliler Spor Kulübü, 2026 sezonunu yenilgi almadan tamamlayarak Türkiye şampiyonu oldu.

Ankara Çankaya’da Vergi Ödemeleri İçin Son Tarih 30 Kasım
Yerel Yönetim

Ankara Çankaya’da Vergi Ödemeleri İçin Son Tarih 30 Kasım

Ankara Çankaya Belediyesi, 2026 yılı emlak ve çevre temizlik vergisi ikinci taksit ödemelerinde sürenin 30 Kasım’da dolacağını duyurdu.

Ankara Çankaya Belediyesi COP31’de İklim Mücadelesini Anlatacak
Yerel Yönetim

Ankara Çankaya Belediyesi COP31’de İklim Mücadelesini Anlatacak

Ankara Çankaya Belediyesi, COP31 kapsamında iklim değişikliğiyle mücadele, kentsel dirençlilik ve sürdürülebilir kent politikalarına yönelik çalışmalarını uluslararası katılımcılarla paylaşacak.

29. Uluslararası Ankara Tiyatro Festivali Başlıyor: 10 Gün Boyunca Sahne Sanatları Başkentte Buluşacak
Yerel Yönetim

29. Uluslararası Ankara Tiyatro Festivali Başlıyor: 10 Gün Boyunca Sahne Sanatları Başkentte Buluşacak

Ankara “Yaşanılabilir Bir Dünya İçin Sanat” temasıyla düzenlenen 29. Uluslararası Ankara Tiyatro Festivali, 20-30 Kasım tarihleri arasında tiyatroseverleri ağırlayacak.