Aslı Hanım Şengül

Nasıl Olsa Konuşur Demeden Önce

Aslı Hanım Şengül'ün "Nasıl Olsa Konuşur Demeden Önce" adlı köşe yazısı...

*Nasıl Olsa Konuşur Demeden Önce…

“Biraz daha bekleyelim, nasıl olsa konuşur.”

“Her şeyi anlıyor, konuşması da yakında gelir.”

“Babası da geç konuşmuş.”

“Çocuklar arasında fark olur, zamanla düzelir.”

Bir dil ve konuşma terapisti olarak ailelerden bu cümleleri oldukça sık duyuyorum. Aslında bu cümlelerin her biri, çocuğunun gelişimi için endişelenen bir ebeveynin umut etme biçimi. Ancak bazen “beklemek”, çocuğun ihtiyaç duyduğu desteğin gecikmesine neden olabiliyor.

Peki bir çocuğun geç konuşması ne zaman sadece bireysel bir farklılık, ne zaman değerlendirilmesi gereken bir durum?

Her çocuk kendi hızında mı gelişir?

Evet, her çocuğun gelişim hızı birbirinden farklı olabilir. Ancak dil ve konuşma gelişiminin de takip edilmesi gereken belirli basamakları vardır.

Bir çocuğun yalnızca kaç kelime söylediğine bakmak yeterli değildir. Çocuğun iletişim kurma isteği, söylenenleri anlama becerisi, jestleri kullanması, göz teması, ortak dikkat becerisi, oyun şekli ve kelimeleri nasıl kullandığı da değerlendirilmelidir. Örneğin bazı çocuklar birkaç kelime söyleyebilir ancak ihtiyaçlarını yalnızca ağlayarak veya işaret ederek ifade ediyor olabilir. Bazı çocuklar ise çok şey anlıyor gibi görünse de yaşına uygun şekilde kelime ve cümle kullanmakta zorlanabilir. Bu nedenle “Kaç kelime söylüyor?” sorusu kadar “Nasıl iletişim kuruyor?” sorusu da önemlidir.

“Geç konuştu ama sonra düzeldi” her çocuk için geçerli değildir

Çevremizden sıkça “Benim çocuğum da geç konuştu, sonra birden açıldı.” şeklinde örnekler duyabiliriz. Bu durum gerçekten yaşanmış olabilir. Fakat başka bir çocuğun gelişim hikâyesinin, kendi çocuğumuz için bir ölçüt olması doğru değildir.

Her çocuğun gelişim öyküsü farklıdır.

Özellikle çocuğun iletişim kurmakta belirgin şekilde zorlandığı, kelime dağarcığının yaşıtlarının gerisinde olduğu, söylenenleri anlamakta güçlük yaşadığı veya iletişim becerilerinde gerileme fark edildiği durumlarda “biraz daha bekleyelim” demek yerine bir uzmandan değerlendirme almak daha doğru bir yaklaşım olacaktır.

Erken değerlendirme neden önemli?

Bir çocuğun değerlendirilmesi, mutlaka bir problem olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, erken değerlendirme aileye çocuğunun hangi alanlarda güçlü olduğunu ve hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyduğunu gösterir. Bazen yalnızca aileye ev ortamında nasıl iletişim kurulabileceği konusunda öneriler vermek yeterli olabilir. Bazen ise düzenli bir terapi sürecine ihtiyaç duyulabilir. Erken dönemde çocuğun iletişim girişimlerini desteklemek, dil gelişimini günlük yaşamın içine taşımak ve aileyi doğru şekilde yönlendirmek, çocuğun gelişim sürecine önemli katkılar sağlayabilir.

Peki ebeveynler evde ne yapabilir?

Çocuğunuzun dil gelişimini desteklemek için günlük hayatı küçük bir terapi ortamına dönüştürmenize gerek yok.

Birlikte oyun oynarken onun ilgisini takip edin. Çocuğunuzun söylediği kelimeleri genişleterek tekrar edin. Örneğin “araba” dediğinde “Evet, kırmızı araba.” diyebilirsiniz.

Sürekli soru sormak yerine ona konuşabileceği fırsatlar sunun. “Bu ne?”, “Ne renk?” gibi arka arkaya sorular sormak yerine bazen sadece gördüğünüz şeyi anlatın.

Kitap okurken kitabın tamamını bitirmeye çalışmak yerine resimler üzerinden sohbet edin. Günlük rutinleri de iletişim fırsatına dönüştürün. Yemek hazırlarken, giyinirken, parka giderken çocuğunuzla konuşun.

Ve belki de en önemlisi: Çocuğunuza cevap vermesi için zaman tanıyın.

Çocukların iletişim becerileri yalnızca masa başında değil; oyun oynarken, yemek yerken, parka giderken, kitap okurken ve en önemlisi kendilerini güvende hissettikleri ilişkilerin içinde gelişir.

Son olarak…

Çocuğun gelişimini başkalarıyla kıyaslamak yerine, kendi gelişim basamakları içerisinde değerlendirmek çok daha değerlidir. Çünkü bazen bir kelimeyi beklemekten daha önemli olan, o kelimenin neden henüz gelmediğini anlamaktır. “Nasıl olsa konuşur” demeden önce çocuğunuzu dinleyin, gözlemleyin ve iletişim kurma biçimine bakın. Unutmayalım; erken fark etmek, erken desteklemek için atılan en değerli adımdır.

Dil ve konuşma gelişimiyle ilgili endişeleriniz varsa, çocuğunuzun bireysel gelişimi bir dil ve konuşma terapisti tarafından değerlendirilmelidir.