Av. Ahmet Sedat Oktay

Bucak, 1909’a kadar Antalya'ya bağlı bir ilçeydi

Avukat Ahmet Sedat Oktay'ın “BUCAK, 1909’A KADAR ANTALYA’YA BAĞLI BİR İLÇEYDİ.” yazısı

“BUCAK, 1909’A KADAR ANTALYA’YA BAĞLI BİR İLÇEYDİ.”

Geçtiğimiz hafta Kanal 15 Televizyonunda “Burdur’un Nabzı” Programına canlı yayın konuğu oldum.
Programdan sonra “Bucak’ın Antalya’nın eski bir ilçesi olduğunu İlk defa senden duydum” diyen her yaş ve nesilden hemşerimle karşılaştım.
Bu ilgiden cesaret alarak yüzeysel de olsa yerel tarihimize dokunan bir yazı yazmak istedim.
Elbette Hasan Konu Hocam gibi Bucak’ın her bir köşe taşına damga vurmuş araştırmacı yazarlar varken benim yazılarım bir anlam ifade etmez.
Ancak Hasan Konu, Ahmet Uçar gibi Bucak konusunda emek veren yazarlara, eserlere ve akademik çalışmalara ilgi uyandırabilirsem, toplumsal hafızamızdaki gediklere bir taşı da ben yerleştirebilirsem kendimi mutlu hissederim.
Esasında Bucak, 1909 yılına kadar Antalya’ya bağlıydı ancak bir ilçe değil, gerçekten “bucak” statüsünde bir yerleşim yeriydi.
“Bucak” denen ve Nahiye olarak da bilinen bu idari Birimler, ilk olarak Osmanlı Padişahı Sultan Abdülaziz tarafından 1871 Yılında kurulmuştu.
Bucak veya Nahiye ; coğrafya, ekonomi, güvenlik ve mahalli hizmet bakımlarından aralarında ilişki bulunan kasaba ve köylerden meydana gelen, ilçeden küçük idari bölümlerdi.
Programdaki cümlemi revize edecek olursam Bugünkü Bucak ilçesi , “1909 Yılına kadar Antalya’ya(Teke Sancağına) bağlı bir nahiyeydi “ diyebiliriz.
Peki ne oldu da Antalya’ya bağlı bir nahiyeyken Bucak, Burdur’a bağlandı?
Eşkiyalar. Evet geniş bir şekilde ele alırsak güvenlik kaygısı…
1900lü yılların başında Eşkiyalar, Anadolu’da olduğu gibi Bucak ve çevresinde de çok etkilidir.
80 kilometre ötede olan Antalya’daki taburun Bucak’ta yaşanan eşkiya baskınlarına müfreze göndermesi, eşkiya takibine çıkması o günün şartlarında pek mümkün ve pratik değildi.
Ne zaman bir eşkıya baskını olsa ya da güvenlik sorunu yaşansa failler cezasız kalıyor, eşkıya hareketleri sıklaşıyordu.
45 km ötede yer alan Burdur Taburu ise mıntıka dışında olduğu için Bucak sınırlarında olan Eşkiyalara müdahale edemiyordu.
Bucak, bu sebepten eşrafın talepleri doğrultusunda kısa sürede Antalya’dan Burdur’a bağlanmıştır.

Bucak’ta eşkiya ve başıbozuklukla mücadele Burdur Taburu tarafından başarıyla yerine getirilince de 1914 Yılında Bucak, tekrardan Antalya’ya bağlanmak için talepte bulunmuştur.
Burdan şunu anlıyoruz ki Bucak Eşrafı, henüz 1899’da Bucak’a kurulan Hükümet Dairesinin gücünü ve sekreteryasını taktiksel anlamda verimli kullanmıştır.
Burdur Taburunun eşkıya etkisini kırdıktan hemen sonra Bucak’ın tekrar Antalya’ya bağlanmak istemesi başka türlü açıklanamaz diye düşünüyorum.
Kaldı ki Bucak’ın nahiye olarak tekrar Antalya’ya bağlanma talebi Başkent İstanbul’dan dahi kabul görmüş ama nihayete ermemiştir.
1914 yılında Burdur merkezinde meydana gelen büyük deprem felaketi ve akabinde patlak veren Cihan Harbi Bucak’ın Burdur’a, Burdur’un Bucak’a idari anlamda olan bağını kalıcı hale getirmiştir.

İstiklal Savaşında Bucak Nahiyesinin Adı Oğuzhan Nahiyesi olmuştur.

1923’de Cumhuriyetin ilanıyla Burdur İl statüsünde olmakla Burdur’a bağlı tek İlçe Tefenni’dir.
Ancak Tefenni diye aklımıza bugünkü Tefenni’nin idari sınırlarından ibaret bir ilçe gelmesin.
1923’te Tefenni, alan olarak Burdur merkezden daha büyüktür. Cumhuriyet Dönemiyle birlikte Kendi idari alanından beşten fazla ilçe ve nahiye çıkmasına bakarsak Tefenni’ye tabiri caizse Burdur’un Yugoslavyası diyebiliriz.
30 Mayıs 1926 tarihine geldiğimizde Oğuzhan Nahiyesi tekrar Bucak adını almış ve Tefenni’den sonra Burdur’un ikinci İlçesi olmuştur
Tefenni; tarihine, kıdemine saygı gösterilmesi gereken ve özel çalışmalarla gözetilmesi gereken kadim bir kenttir.
Bucak’ın Tefenni gibi kadim özelliklere sahip bir yerleşim yerinden hemen sonra ilçe olması Bucak’ın kısa sürede kasabadan kentleşmeye dönük çok hızlı bir ilerleme kat ettiğini göstermektedir.
Bucak, Burdur’un vilayet merkezi olmasını perçinlemiş, Burdur da Bucak’ın kasabadan kentleşmeye giden yolculuğunu hızlandırmıştır.
Bucak’ın Antalya’ya tekrar bağlanmaması Bucak insanında elbet bir hayal kırıklığı yaratmıştır.
Ancak, bu hayal kırıklığının temelinde ne Burdur idaresi ne de Burdurlular vardır.
Bucak eşrafının o günkü tercihi ve ardı sıra gelen talihsiz olaylar Bucak’ı geri dönmemek üzere Antalya’dan koparmıştır.
Esasında Olayın tarihini bilirsek Isparta’dan Ayrılan Burdur ve Antalya’dan ayrılan Bucak arasında daha kaliteli bir sosyal doku oluşturmamızın önü de açılmış olur.
Dillerde terennüm edilen Bucak ile Burdur çekişmesi gerçekte 115 yıllık bir tanışma ve bağ kurma sürecinden başka bir şey değildir.
Devam yazılarda buluşmak dileğiyle.