Aslı Hanım Şengül

Okul zili çalmadan önce… Çocuğumuz gerçekten hazır mı?

Aslı Hanım Şengül'ün "Okul Zili Çalmadan Önce… Çocuğumuz Gerçekten Hazır mı?" adlı köşe yazısı...

**Okul Zili Çalmadan Önce… Çocuğumuz Gerçekten Hazır mı?**

Bir çocuğun okula başladığı gün, yalnızca bir zil çalmaz.

Bir dönem kapanır, başka bir dönem başlar.

O güne kadar evin merkezinde olan çocuk, bir sabah sırtında çantasıyla kalabalık bir sınıfın kapısından içeri girer. Karşısında yeni bir öğretmen, yeni arkadaşlar ve uyması gereken yepyeni kurallar vardır ve biz ebeveynler, çoğu zaman o kapının dışında aynı sorularla kalırız:

“Acaba yapabilecek mi?”
“Arkadaşlarıyla anlaşabilecek mi?”
“Öğretmenini anlayabilecek mi?”
“Derslerde başarılı olabilecek mi?”

Aylar öncesinden hazırlanmaya başlarız.

Çantası hazırdır.
Kalemleri tamamdır.
Defterlerinin üzerinde adı yazılıdır.
Belki harfleri tanıyordur, sayıları biliyordur.

Ama bütün bu hazırlığın arasında, çok daha temel bir soruyu bazen unutuyoruz: Çocuğumuz kendini anlatmaya, karşısındakini anlamaya ve öğrenmeye dil açısından hazır mı? Çünkü okul dediğimiz yer, yalnızca harflerin öğretildiği bir sınıf değildir. Okul; dinlemektir. Anlamaktır. Soru sormaktır. Cevap vermektir. Bir olayı anlatmaktır. İhtiyacını dile getirmektir. Arkadaşına kendini ifade etmektir. Anlamadığında “Tekrar eder misiniz?” diyebilmektir. Kısacası okul hayatının görünmeyen temel taşlarından biri dildir.

Bir çocuğun akademik yolculuğuna bakarken çoğu zaman elindeki kaleme, bildiği harflere, sayabildiği sayılara bakıyoruz. Oysa bazen asıl bakmamız gereken yer, çocuğun kurduğu cümlelerdir. Çünkü bir çocuk bildiğini anlatamıyorsa, duyduğunu anlamakta zorlanıyorsa, sorulan soruya cevap vermekte güçlük çekiyorsa ya da konuşması çevresindekiler tarafından anlaşılmıyorsa; sınıfta öğrenmeye başlamadan önce başka bir engelle mücadele etmek zorunda kalabilir. İşte tam da bu nedenle, okul zili çalmadan önce hepimizin kendimize sorması gereken birkaç soru var.

“Öğretmenini anlayabilecek mi?”

Birinci sınıfa başlayan bir çocuktan gün içerisinde pek çok yönergeyi anlaması beklenir.

“Defterini çıkar.”

“Kitabını aç.”

“Sayfanın üst kısmına adını yaz.”

“Önce bunu yap, sonra arkadaşınla paylaş.”

Çocuğun bu yönergeleri anlayabilmesi, yalnızca sınıf düzenine uyum sağlaması açısından değil, öğrenme sürecinin kendisi açısından da önemlidir. Bu nedenle çocuğun dinlediğini anlaması ve verilen yönergeleri takip edebilmesi, okul hazırlığının önemli parçalarından biridir.

Peki ya kendini anlatabiliyor mu?

Bazen çocuklar ne söylemek istediklerini bilirler ama bunu cümlelerle ifade etmekte zorlanırlar. Bir arkadaşının davranışını öğretmenine anlatmak, evde yaşadığı bir olayı sınıfta paylaşmak ya da anlamadığı bir şeyi sorabilmek… Bunların hepsi dil becerisi gerektirir. Çocuğun kelime hazinesinin yaşına uygun olması, cümle kurabilmesi ve düşüncelerini anlaşılır bir şekilde aktarabilmesi okul hayatında ona önemli bir avantaj sağlar.

Bir de konuşmanın anlaşılır olması var…

Çocuğumuzun söylediklerini anne ve babası olarak anlayabiliriz. Çünkü onu yıllardır dinliyoruz. Fakat okulda durum biraz farklıdır.
Öğretmeni ve arkadaşları çocuğumuzu henüz tanımıyor olabilir. Bu nedenle çocuğun konuşmasının çevresindeki kişiler tarafından anlaşılır olması oldukça önemlidir. Konuşma seslerinde yaşına uygun olmayan hatalar varsa veya çocuk sık sık “Ne dedin?” sorusuyla karşılaşıyorsa, bu durum değerlendirilmesi gereken bir konu olabilir.

Ve belki de en çok gözden kaçan nokta: Fonolojik farkındalık

Çocuk daha okumayı öğrenmeden önce aslında seslerle ilgili önemli keşifler yapmaya başlar. Bir kelimenin kaç heceden oluştuğunu fark etmek, kelimenin başındaki sesi ayırt etmek, benzer sesleri birbirinden ayırabilmek… Bunlar bize basit gibi görünebilir. Ancak bu beceriler, ilerleyen süreçte okuma ve yazma öğrenmenin önemli yapı taşlarından biridir. Bu nedenle 1. sınıfa başlayacak bir çocukta erken okuryazarlık ve fonolojik farkındalık becerilerinin de gelişmiş olması beklenir.

“Nasıl olsa okula başlayınca öğrenir.”

Bu cümleyi çok sık duyuyoruz.

Evet, çocuklar okulda pek çok yeni beceri öğrenir. Ancak okul başladığında çocuğun bazı temel dil ve iletişim becerilerine sahip olması, bu öğrenme sürecini çok daha kolay hale getirir. Burada amacımız aileleri kaygılandırmak değil. Tam tersine, erken fark etmek ve gerektiğinde doğru desteği zamanında sunmak. Çünkü her çocuğun gelişim hızı farklıdır. Bir çocuğun belirli bir beceride yaşıtlarından geride olması, onun başarısız olacağı anlamına gelmez. Önemli olan çocuğun hangi noktada desteğe ihtiyaç duyduğunu fark edebilmektir.

Çantayı hazırladık, peki ya iletişimini?

Bu yıl çocuğunuz 1. sınıfa başlayacaksa, okul alışveriş listesinin yanına küçük bir liste daha ekleyin:

Kendini ifade edebiliyor mu?

Anlatılanı anlayabiliyor mu?

Dinlediğini anlatabiliyor mu?

Konuşması çevresindekiler tarafından anlaşılabiliyor mu?

Sesleri ve heceleri fark edebiliyor mu?

Çünkü bir çocuğu okula hazırlamak yalnızca ona yeni bir çanta almak değildir.

Onu anlamaya, anlatmaya, dinlemeye, soru sormaya ve öğrenmeye hazırlamaktır.

Ve belki de okulun ilk günü çocuğumuzun elinden tutarken kendimize sorabileceğimiz en güzel soru şudur:

“Çantasında ne var?” değil,
“Dilinde neler var?”

Çünkü bazen bir çocuğun okula taşıdığı en önemli şey, sırtındaki çanta değil; kendini ifade edebilme cesaretidir.