Burak Çetiner

“Sağlıklı” Olan Sınırsız Mıdır? Gerçek Beslenme Dengede Başlar

Diyetisyen Burak Çetiner'in '“Sağlıklı” Olan Sınırsız Mıdır? Gerçek Beslenme Dengede Başlar' adlı köşe yazısı...

Son yıllarda beslenme dünyasında yeni bir algı oluştu: Eğer bir yiyecek “sağlıklı” etiketi taşıyorsa, istediğimiz kadar tüketebiliriz. Şekersiz, glutensiz, organik, doğal, katkısız… Bu kelimeler çoğu zaman bilinçli tercihi değil, kontrolsüz rahatlığı beraberinde getiriyor. Oysa bir diyetisyen olarak şunu net söyleyebilirim: Sağlıklı besin vardır ama sınırsız besin yoktur.

Sağlıklı Olmak Kalorisiz Olmak Değildir

Bir besinin besleyici olması, enerji içermediği anlamına gelmez. Örneğin:

• Kuruyemişler sağlıklı yağ içerir ama enerji yoğunluğu yüksektir.

• Zeytinyağı kalp dostudur ama fazlası günlük kalori dengesini bozar.

• Hurma, bal veya pekmez “doğal”dır ama yine de şekerdir.

• Glutensiz ürünler, kalorisiz değildir.

Besinlerin kalitesi önemlidir; ancak miktarı göz ardı edildiğinde en sağlıklı seçenek bile kilo artışına neden olabilir. Vücut için belirleyici olan, “sağlıklı” etiketi değil, toplam enerji dengesi ve metabolik yanıttır.

“Masum” Atıştırmalık Tuzağı

Danışanlarda sık gördüğüm bir durum vardır: Gün içinde “abur cubur yemiyorum” denir ama avuç avuç badem, sık sık şekersiz granola, sınırsız meyve tüketimi vardır. Kişi zihninde kendini kontrollü sanırken, enerji alımı fark edilmeden artar.

Bu noktada sorun irade değil; algıdır. Çünkü sağlıklı besinler suçluluk hissi oluşturmaz ve bu da kontrol mekanizmasını zayıflatabilir.

Vücut Kaliteye Değil, Miktara Tepki Verir

Metabolizma; organik mi, ev yapımı mı, şekersiz mi diye sorgulamaz. Gelen enerjiyi hesaplar. Fazlasını depolar. Bu depolama çoğu zaman yağ dokusu şeklinde olur.

Örneğin:

• Günde 1 avuç ceviz faydalıdır.

• 4–5 avuç ceviz ise kalori fazlası yaratabilir.

• 1 porsiyon meyve dengelidir.

• 4–5 porsiyon meyve kan şekerini yükseltebilir.

Burada kilit kavram şudur: Faydalı olan, fazlası zararsız demek değildir.

Psikolojik Boyut: “Nasıl Olsa Sağlıklı” Rahatlığı

Beslenmede sürdürülebilirlik önemlidir; ancak “nasıl olsa sağlıklı” düşüncesi zamanla porsiyon kontrolünü ortadan kaldırır. Bu durum özellikle kilo vermek isteyen bireylerde “çok dikkat ediyorum ama zayıflayamıyorum” cümlesine dönüşür.

Gerçek sağlıklı beslenme, özgürlük ile kontrol arasında bir dengedir. Yasakçı yaklaşım ne kadar zararlıysa, sınırsız yaklaşım da o kadar risklidir.

Denge Nedir?

Denge; her besini ölçerek yemek değil, miktar farkındalığına sahip olmaktır.

Denge; sevdiğiniz besini hayatınızdan çıkarmadan, porsiyonunu yönetebilmektir.

Denge; sağlıklı olanı seçerken bile ölçüyü koruyabilmektir.

Sağlıklı beslenme, “her şeyden bol bol” değil; “her şeyden yeteri kadar” demektir. En besleyici yiyecek bile fazlasıyla tüketildiğinde vücudu zorlar. Çünkü beden, iyi niyetle değil; biyolojiyle çalışır.

Bir diyetisyen olarak en net cümlem şudur:

Sağlıklı besinler özgürlük sağlar ama sınırsızlık değil.