Ruhittin Sönmez

Sosyal iklimimiz çoraklaştı

Son 20 yılda yaşanan hızlı şehirleşme ve devlet yönetimindeki eksiklikler, Türkiye'nin sosyal ve kültürel iklimini olumsuz etkiledi. Süleyman Demirel'in ailesiyle ilgili sözleri ışığında, toplumdaki ahlaki çözülme ve kutuplaşmanın sebepleri. Ruhittin Sönmez'in 'Sosyal iklimimiz çoraklaştı' adlı köşe yazısı...

Ruhittin Sönmez

SOSYAL İKLİMİMİZ ÇORAKLAŞTI

Süleyman Demirel kendi ailesini "Hakka hukuka riayetkâr, toplumdan rahatsız olmamış, toplumu rahatsız etmemiş mesut bir Anadolu bir ailesi idik" şeklinde tarif etmişti. 

Gerçekten çoğumuzun ailesi böyleydi ve biz böyle ailelerden oluşan bir toplumduk.

Çok eski Türkiye'ye gitmeye lüzum yok, son 20 senede yaşadığımız sosyal ve kültürel değişim inanılmaz boyutta oldu. Bu değişimin olumlu yönde olan kısmı çok az, sosyal ve kültürel açıdan sorunlara yol açan olumsuz değişim miktarı çok fazla. Bunda çok hızlı şehirleşmenin, köyden şehirlere göçün büyük etkisi olduğu muhakkak. Ama devlet yönetimindeki eksik ve kusurlar daha çok etkili oldu.

Şimdi, "toplumumuz hakka hukuka riayetkar insanlardan oluşuyor" diyemiyoruz.

HAKKA HUKUKA RİAYET ETMEK kendisi için hak ettiği kadarına razı olmak demek. Kendi çıkarı için başkasının haklarını kullanmasına engel olmak ve hatta başkalarının haklarını gasp etmek hukuk devletlerinde ve semavi dinlerde asla kabul edilmez. Çünkü böyle insanlardan oluşan toplum "mesut bir toplum" olamaz.

Soru çalarak sınav kazananlar, torpil ve rüşvetle makam mevki elde edenler, rüşvet ve yolsuz ihalelerden servet kazananları görenlerin topluma aidiyet duyguları azalır.  Bunlardan bir kısmı aynı imkanları bulduğunda aynı yöntemleri kullanmaktan çekinmezler. Ahlaki çözülme genişler, toplumsal iklim giderek çoraklaşır.

"İktidar nimetleri" diye bir kavram, "Bal tutan parmağını yalar" diye bir atasözümüz var. Yakın ve yandaşlarına kamunun kaynaklarını yani 90 milyon insanın hakkını peşkeş çekenleri bilenler bile "Çalıyorlar ama çalışıyorlar" diye bir mazeret üretmiş. Müslüman ve alnı secdeli diye KUL HAKKI yiyenlere saygı duyuyor, haram paradan bir parçacık da bize versinler diye onları destekliyorlar.

Böyle bir toplumda huzur, mutluluk ve bereket olur mu?

*******************************

TOPLUMU RAHATSIZ ETMEMEK, TOPLUMDAN RAHATSIZ OLMAMAK

Toplumdan rahatsız olmayan insan oranımız çok düştü. Çünkü müthiş bir kutuplaşma yaşıyoruz. Kendi dünya görüşüne yakın ve aynı siyasi tarafta olmayanlardan rahatsız olmayan yok gibi. Görmekten, bir araya gelmekten ve birlikte iş ve sosyal faaliyet yapmaktan kaçındığımız kesimler neredeyse toplumun yarısı kadar.

Haliyle çoğumuz bizi rahatsız eden kesimleri rahatsız etmekten de çekinmiyoruz.

Sadece siyasi görüş ve yaşama biçimi farklı insanlarla ilişkilerimiz sorunlu değil. Bu türlü ayrılıkların söz konusu olmadığı ilişkilerde de davranışlarımız medeni ülkelerde yerleşmiş kurallara uymuyor. Daha doğrusu bu kurallardan haberdar bile değiliz.

Bir toplu taşıma aracına binme, inme, seyahat esnasında yaşlı, hamile, sakat gibi öncelikli oturmaları gerekenlere yer verme gibi kurallara uyma oranı çok düşük. Bu araçlara iniş binişte, yürüyüş yollarında yürürken birbirimize çarpmadan yürümeyi bile öğrenemedik.

Piknik alanlarında çöp bırakma, ormanlarda ateş yakıp, cam şişe kırıkları bırakıp yangına sebep olma gibi ilkel davranışları düzeltemedik.

ÖFKELİ VE GÖRGÜSÜZ BİR TOPLUM OLDUK. Bunda yaşadığımız ekonomik ve sosyal sorunların etkisi var. Ama ben asıl sebebin eğitim sisteminden kaynaklandığını düşünüyorum.

Eğitim sistemimiz öncelikle Türkçe'yi güzel konuşma, dinlediğini ve okuduğunu anlama yeteneği veremiyor. İnsanlarımızkendilerini iyi ifade edemediği veya karşı tarafı iyi anlayamadığı için çok çabuk öfkeleniyor. En basit konular tartışma ve kavga ile sonuçlanıyor.

Yine Eğitim Sistemimiz medeni ülkelerde yerleşmiş görgü kuralları, trafik kuralları gibi temel davranış kurallarını öğretemiyor.

Mesela bir ATM'de işlem yaparken medeni ülkelerde sizden sonra sırayı bekleyen size en az 2 veya 3 metre mesafede bekler. Türkiye'de ise arkanızdaki kişi omuzunuzun üstünden bakarak sizin hesap hareketlerinizi öğrenmeye çalışır.

Mesela Japonya'da toplu taşıma araçlarına iniş binişte belli kurallara uyarlar ve asla bir çarpışma olmaz. Bizde ise bir tramvaya bile birkaç kişiyle çarpışmadan giriş çıkış yapamazsınız.

*******************************

SELAMLAŞMAYI ÖĞRENEMEDİK

Her şey bir yana bizler aynı vatanı paylaştığımız insanlarla bile selamlaşmayı öğrenemedik. Yabancı ülkelerde birbirini hiç tanımayan insanların güler yüzle selamlaşmalarını gördüğümüzde imreniyoruz. 

"İslâm" kelimesinin köklerinden olan "silm" ifadesi barış, güven ve huzur; "selâm" ise mutluluk, esenlik ve güven demektir. Ama biz selam verme tarzından bile ayrılık ve nefret üretmeyi başardık.

Karşılaştığımız insanlarla "günaydın, iyi günler, selam, merhaba, selamünaleyküm" gibi sözlerle selamlaşırız. Ayrılırken "hoşça kal, iyi günler, sağlıcakla kal, esen kal, selametle, Allaha emanet ol, Allah'a ısmarladık" gibi sözler kullanırız. 

Bu kelimelerden herhangi biriyle selam verdiğinizde veya ayrıldığınızda, kullandığınız kelimeye göre, sizi kendine yakın veya uzak sayan insanların yüz ifadesi değişiyor. 

"Selamünaleyküm/ aleykümselam İbranice'den gelme. Merhaba'nın kökeni Arapça." Ama insanlarımızın çoğu bunların "İslami birer kavram" olduğunu sanıyor, kutsallık atfediyor.

Türkçe kullanana Türkçe, Arapça kullanana Arapça karşılığını versek yani "günaydın" diyene "günaydın" desek, "selamünaleyküm" diyene "aleykümselam" desek ne kaybederiz?

Arapça ve İbranice kökenli yerleşmiş selamlaşma ifadelerinin dinin gereği olduğuna inananlar Türkçe selamlaşanları karşı taraf (hatta dinsiz) olarak görüyor. Türkçe selamlaşmayı savunanlar da "dini geleneklere" göre selamlaşmayı savunanlarla konuşamıyor, danışamıyor, tartışamıyor.

Dilimiz de önemli, dinimiz de önemli. Ama önce konuşabilmemiz lazım. Konuşursak kim kimi ikna edebilirse etsin. İkna edemeyen de kendisi gibi düşünmeyenlerden rahatsız olmasın, kendisi gibi olmayanları rahatsız etmesin.

"Mutluluk endeksinde" dünyadaki en mutsuz insanların yaşadığı ülkelerdeniz. 137 ülke arasında 106'ncı sırada olmamız üzücü. Ama sosyal iklimi bu kadar çoraklaşmış bir toplum için şaşırtıcı değil. 

 

05 Ağustos 2024

Ruhittin Sönmez

Bu içerik size ne hissettirdi?

  • 0
    SEVDİM
  • 0
    ÜZÜLDÜM
  • 0
    KIZDIM
  • 0
    ŞAŞIRDIM
  • 0
    BEĞENDİM
  • 0
    BEĞENMEDİM
  • 0
    GÜLDÜM
  • 0
    ALKIŞ

Yorumlar (0)

Bu içerik ile ilgili henüz yorum yazılmamış

Ruhittin Sönmez Diğer Yazıları

19
KASIM

2026

Cumhuriyet döneminde cemaat tarikat siyaset ilişkileri (2)

Ruhittin Sönmez'in “Cumhuriyet döneminde cemaat tarikat siyaset ilişkileri (2)" adlı köşe yazısı. Devamı

16
KASIM

2026

Cumhuriyet döneminde cemaat tarikat siyaset ilişkiler (1)

Ruhittin Sönmez'in “Cumhuriyet döneminde cemaat tarikat siyaset ilişkiler (1)" adlı köşe yazısı. Devamı

09
KASIM

2026

Bir eski bakanın hikayesi

Ruhittin Sönmez'in “Bir eski bakanın hikayesi" adlı köşe yazısı. Devamı

05
KASIM

2026

Organize suç yapılanması tespit edildiyse...

Ruhittin Sönmez'in “Organize suç yapılanması tespit edildiyse..." adlı köşe yazısı. Devamı

02
KASIM

2026

Neyi niçin nasıl yazıyorum?

Ruhittin Sönmez'in “Neyi niçin nasıl yazıyorum?" adlı köşe yazısı. Devamı

30
EKİM

2026

Yetkisi çok ama sorumlu değil

Ruhittin Sönmez'in “Yetkisi çok ama sorumlu değil " adlı köşe yazısı. Devamı

26
EKİM

2026

Fon dolandırıcılığı bireysel mi organize suç örgütü işi mi

Ruhittin Sönmez'in “Fon dolandırıcılığı bireysel mi organize suç örgütü işi mi" adlı köşe yazısı. Devamı

22
EKİM

2026

Çürüyen dokular

Ruhittin Sönmez'in “Çürüyen dokular" adlı köşe yazısı. Devamı

19
EKİM

2026

Halkı yanıltıcı bilgiyi yayma hakkı

Ruhittin Sönmez'in “Halkı yanıltıcı bilgiyi yayma hakkı" adlı köşe yazısı. Devamı

12
EKİM

2026

Hiçbir şey yasadışı değildi, çünkü artık yasa diye bir şey yoktu

Ruhittin Sönmez'in “Hiçbir şey yasadışı değildi, çünkü artık yasa diye bir şey yoktu" adlı köşe yazısı. Devamı

İlgili Haberler

Akın Gürlek’ten Fon Soruşturmalarına İlişkin Açıklama: “Gönüllü İade Hukuki Sorumluluğu Ortadan Kaldırmaz”
Siyaset

Akın Gürlek’ten Fon Soruşturmalarına İlişkin Açıklama: “Gönüllü İade Hukuki Sorumluluğu Ortadan Kaldırmaz”

Adalet Bakanı Akın Gürlek, fon soruşturmalarına ilişkin yaptığı açıklamada, iyi niyetli yatırımcıların haklarının korunması ve hukuka aykırı kazançların ortaya çıkarılması için sürecin titizlikle yürütüldüğünü belirtti. Gönüllü iadelerin tek başına hukuki sorumluluğu ortadan kaldırmayacağını vurgulayan Gürlek, soruşturma kapsamında bağlantılı olduğu değerlendirilen kişi ve kuruluşların mal varlıklarına yönelik koruma tedbirlerinin uygulandığını bildirdi.

Yargıtay’dan Sigorta Davalarında Görevli Mahkeme Kararı: Tüketici Mahkemeleri Yetkili
Siyaset

Yargıtay’dan Sigorta Davalarında Görevli Mahkeme Kararı: Tüketici Mahkemeleri Yetkili

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, sigorta şirketlerinin oluşturduğu şüpheli hasar kayıtlarının düzeltilmesi veya silinmesi talebiyle açılan davalarda görevli mahkemenin tüketici mahkemeleri olduğuna hükmetti. 23 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan karar, benzer uyuşmazlıklarda görevli mahkemenin belirlenmesi açısından önem taşıyor.

Bakan Gürlek: Sağlık Çalışanlarına Yönelik Şiddet Kırmızı Çizgimiz
Siyaset

Bakan Gürlek: Sağlık Çalışanlarına Yönelik Şiddet Kırmızı Çizgimiz

Adalet Bakanı Akın Gürlek, İstanbul’da düzenlenen Tıp ve Adalet Sempozyumu’nda yaptığı konuşmada, sağlık çalışanlarının hukuki güvenceleri, tıbbi uygulamalardan kaynaklanan sorumluluklar ve sağlıkta şiddetle mücadele konularına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Bakan Gürlek’ten Uluslararası Hukuk Mesajı: “Hukukun Üstünlüğü, Güçlünün Hukuku Olmamalı”
Siyaset

Bakan Gürlek’ten Uluslararası Hukuk Mesajı: “Hukukun Üstünlüğü, Güçlünün Hukuku Olmamalı”

Adalet Bakanı Akın Gürlek, İstanbul’da düzenlenen Uluslararası Adalet Zirvesi’nde yaptığı konuşmada, uluslararası hukukun tüm ülkeler ve aktörler için eşit şekilde uygulanması gerektiğini vurguladı. Filistin Adalet Bakanı Şerhabil El-Zaim’in İsrail makamlarının ülke dışına çıkışına izin vermemesi nedeniyle zirveye katılamadığını belirten Gürlek, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda konuşabilmesine de dikkat çekti. Gürlek, “Hukukun üstünlüğü, güçlü olanın hukukunun üstünlüğü anlamına gelmemelidir” dedi.

Kılıçdaroğlu’ndan Mersin’de Vahap Seçer Çağrısı: “Pazartesi Günü Görevine Başlamalı”
Siyaset

Kılıçdaroğlu’ndan Mersin’de Vahap Seçer Çağrısı: “Pazartesi Günü Görevine Başlamalı”

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Mersin Büyükşehir Belediyesi önünde toplanan kalabalığa seslenerek gözaltındaki Büyükşehir Belediye Başkanı Vahap Seçer’in serbest bırakılmasını ve görevine dönmesini istedi. Hukuk, adalet ve halkın iradesine vurgu yapan Kılıçdaroğlu, “Başkanımızın ifadesi alınır, eyvallah. Ama derhal serbest bırakılması, görevine başlaması ve Mersin’e hizmet etmesi gerekiyor” dedi.

Gürlek: El Konulan Varlıklar Mağdurların Alacaklarının Karşılanmasında Kullanılacak
Siyaset

Gürlek: El Konulan Varlıklar Mağdurların Alacaklarının Karşılanmasında Kullanılacak

Adalet Bakanı Akın Gürlek, fon soruşturmaları kapsamında el konulan villalar, lüks araçlar, arsalar ve banka hesaplarındaki değerlerin Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) bünyesinde oluşturulan sistem aracılığıyla hak sahiplerinin alacaklarının karşılanmasında kullanılacağını açıkladı. Gürlek, soruşturmalar kapsamında 41 hisse senedinde manipülatif işlemler tespit edildiğini belirterek, yatırımcıların mağduriyetlerinin giderilmesine öncelik verileceğini söyledi.