Ruhittin Sönmez

Bilim ve sanattan uzak milliyetçilik olmaz

Ruhittin Sönmez'in 'Bilim ve sanattan uzak milliyetçilik olmaz' adlı köşe yazısı

Ruhittin Sönmez

BİLİM VE SANATTAN UZAK MİLLİYETÇİLİK OLMAZ

Gelişmiş bir toplum olmanın ilk şartı bilim, uygar bir toplum olmanın ise sanat alanında ileride olmaktır.

Günümüz Türkiye'sinde kendilerini milliyetçi, muhafazakâr, Müslüman, yerli millî veya solcu olarak tanımlayan bütün kesimlerin çoğunluğu, maalesef, bilime mesafeliler ve sanat ve estetik kaygısından uzak durumdalar.

Bu yüzden gelişmiş ülkeler sıralamasında sadece ekonomik açıdan değil, güç ve itibar açısından da daha ileriye gidemiyoruz.

M. Akif'in "asrın idrakine söyletmeliyiz İslam'ı" mısraında kastettiği anlamı Milliyetçilik, solculuk gibi kavramlar için de genişletmemiz lazım.

Bunu yapmanın ilk adımı, çağımızın "bilim ve sanatın alabildiğine özgür olması gerekir" anlayışını benimsemekle atılabilir.

****

BİLİM ORTAMI

Ekonomide "orta gelir tuzağı" denilen 10 bin dolar kişi başına milli gelir seviyesini aşamadığımız gibi bilimde de az gelişmiş (geri kalmış) ülke kategorisinden çıkamıyoruz. Son yıllarda sinema alanında tekil başarılar dışında sanat dünyasında da bir kısırlık söz konusu.

Az sayıda dünya çapında bilim insanlarımız var. Onlar da genellikle yurtdışında kendilerine sağlanan bilim ortamları sayesinde bu mertebeye gelebildikleri için buralarda hizmet vermeye devam ediyorlar.

Bireyi bir tohum, yetiştiği ortamı da tarla kabul edebiliriz. Görülen o ki; tarlamız verimsiz ve gübre, sulama ve ilaçlama gibi hizmetler yapılmadığından bakımsız. Bu tarladan nitelikli ve bereketli ürün çıkmıyor.

Bakımsız ve verimsiz tarlada şans eseri fidanlar çıktığında, bunların bir kısmını alıp kendi tarlalarına nakleden ve her türlü bakımını eksiksiz yapan yabancıların elinde cılız fidanlar müthiş verimli ağaçlara dönüşmekte.

****

Türkler ve genel olarak Müslümanlar 500 yıldan fazla bir zamandır güçlü genetiği olan tohumlardan bile verim elde edemiyor. Çünkü bilim ve sanatın yaratıcı gücünü kullanamıyor.

Tarihte övündüğümüz büyük bilim adamları ve eserlerini bütün dünyanın takdir ettiği sanatkarlarımızın yoğun olduğu dönem 750- 1250 yılları arasında 500 yıllık bir dönem olması tesadüf değildi.

Avrupa Ortaçağın karanlığında iken bizim coğrafyamızda Farabî, İbnî Sînâ, Uluğ Bey, Birûnî gibi Matematik, Astronomi, Geometri, Tabiiyat, Tıp, Felsefe, eğitim ve bilim tarihinde yer tutan tanınmış bilim adamları yetişti. Balasagunlu Yusuf, Kaşgarlı Mahmut, Ahmet Yesevi ve İbn-i Rüşd gibi şahsiyetler yüzyıllar süren derin izler bıraktılar.

O dönemde bilimin gelişmesi için gerekli bilim ortamı Türk ve İslam dünyasında iken, Avrupa derin bir taassubun içindeydi.

Sonraki yıllarda durum tersine döndü. Din alimleri arasında temel bilimlere, felsefeye ve sosyal bilimlere karşı olan bir zihniyetin hâkim olmasıyla bilim ve teknolojiden uzaklaştık. 

Oysaki Avrupa, din ile devlet yönetimini ayırarak, yaşadıkları aydınlanma dönemi sayesinde bilim ve sanat alanında müthiş bir ivme yakaladılar.

İçinde bulunduğumuz orta gelişmişlik tuzağından çıkmanın yolu yeniden bir bilim ve sanat ortamı yaratmaktır.

Bu işler öyle kısa zamanda olmuyor. Uzun, sistematik ve sabırlı bir çalışmayla bilim ve sanatın gelişeceği bir iklim oluşturmak zorundayız.

*********************************

BİLİMİ GELİŞTİRMEK İÇİN

Türk Dünyasında bilimi geliştirmek için ne yapmalıyız? 

Nobel ödüllü bilim insanımız Aziz Sancar'dan ilk şartı okuyalım:

"Bilim adaletin, özgür düşüncenin ve sorgulamanın olduğu ortamlarda yeşerir. Öncelikle bu ortamı sağlamamız lazım."

Formül aslında ne kadar basit değil mi? Ama uygulamak o kadar kolay olmuyor.

ADALETİ sağlamak demek, bir tanıma göre, "bir şeyi yerli yerince yapmak veya herkese ve her şeye hak ettiği şekilde davranmak demektir."

Gücü eline geçiren muktedirlerin kimin, neyi, ne kadar hak ettiğine karar vermesi halinde adalet ortada kalmaz.  

Bunlar ortak vicdan ve akılla kabul edilmiş yasalarla belirlenir. Bu yasalara uymak başta devleti yönetenler olmak üzere herkesin görevidir. 

Bu sebeple hak ve adalet yasaya uygun davranmak ve eşitliğe riayet etmek demektir.

Yasalar ve kurallar güçlü kimseler için geçerli olmuyor, güçsüzler için bir silah olarak kullanılıyorsa adaletten bahsedilemez. Bu ortamda bilim gelişmez.

Mevki, para veya (dini, siyasi vd) otorite gücü ile korkutulan bir kesim düşüncelerini açıklayamazsa; yöneticilerin yaptıklarını sorgulayamaz ve eleştiremezse orada bilim gelişmez.

****

Aziz Sancar bilimi geliştirmek için bir başka şartı daha hatırlatıyor: "Bilim adamlarına LİYAKATE dayalı imkân sağlanmalıdır. Tayin ve terfilerinde tek kriter LİYAKAT olmalıdır."

"Mesela, benim çalıştığım Amerika'da dün yaptığına bakmazlar. Ben Nobel'i aldığımdan sonra yayına gönderdiğim ilk makalem reddedildi. Amerika'da çalışacaksınız, durmadan çalışacaksınız ve bir şeyler bulacaksınız. Bunun ölçüsü budur. Bilimle ilgili görevlere atamalarda da yine buna bakılır, dünyadan ve Amerika'dan en iyilerin bu görevlere getirilmesine çalışılıyor."

Aslında bu şart da çok kolay gibi. Ama gel de uygula.

Birçok üniversitemizde fakülte dekanları ilgili branştan değil. Mesela Prof. Dr. Kemal Gözler, 2020 yılı itibarıyla, 22 Hukuk Fakültemizin dekanlarının veteriner, ilahiyatçı, kimya, tıp, maliye ve kamu yönetimi mezunları olduğunu yazmıştı.

New York Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Selçuk Şirin'in yaptığı çalışmaya göre, 71 üniversitemizin rektörünün atıf alan yayını yok. Oysaki "Bilim insanının görevi bilim yapmaktır. Dünya ortalamasında rektörlerin ortalaması 35 yayındır. Türkiye'de bu 5 olsaydı, kötü bir sonuç olurdu, ama sıfır." 

Kendisi bilim yapmayan veya yönettiği fakültenin branşından olmayan kişilerin liyakatli olması söz konusu olamayacağına göre bu tür atamaların olduğu üniversitelerden bilim üretimi beklemek doğru olabilir mi?

Aziz Sancar'ın bilimi geliştirmek için saydığı diğer şartları öğrenmek için Tanzer Ünal'ın 22 Aralık 2023 tarihli makalesini okuyunuz. 

Ancak bu iki şartı bile yerine getirmeye niyetli olmayan bir zihniyetin hâkim olduğu ülkede bilimde ilerleme beklemek fazla iyimserlik olur. 

 

28.12.2023

Ruhittin Sönmez

Bu içerik size ne hissettirdi?

  • 0
    SEVDİM
  • 0
    ÜZÜLDÜM
  • 0
    KIZDIM
  • 0
    ŞAŞIRDIM
  • 0
    BEĞENDİM
  • 0
    BEĞENMEDİM
  • 0
    GÜLDÜM
  • 0
    ALKIŞ

Yorumlar (0)

Bu içerik ile ilgili henüz yorum yazılmamış

Ruhittin Sönmez Diğer Yazıları

19
KASIM

2026

Cumhuriyet döneminde cemaat tarikat siyaset ilişkileri (2)

Ruhittin Sönmez'in “Cumhuriyet döneminde cemaat tarikat siyaset ilişkileri (2)" adlı köşe yazısı. Devamı

16
KASIM

2026

Cumhuriyet döneminde cemaat tarikat siyaset ilişkiler (1)

Ruhittin Sönmez'in “Cumhuriyet döneminde cemaat tarikat siyaset ilişkiler (1)" adlı köşe yazısı. Devamı

09
KASIM

2026

Bir eski bakanın hikayesi

Ruhittin Sönmez'in “Bir eski bakanın hikayesi" adlı köşe yazısı. Devamı

05
KASIM

2026

Organize suç yapılanması tespit edildiyse...

Ruhittin Sönmez'in “Organize suç yapılanması tespit edildiyse..." adlı köşe yazısı. Devamı

02
KASIM

2026

Neyi niçin nasıl yazıyorum?

Ruhittin Sönmez'in “Neyi niçin nasıl yazıyorum?" adlı köşe yazısı. Devamı

30
EKİM

2026

Yetkisi çok ama sorumlu değil

Ruhittin Sönmez'in “Yetkisi çok ama sorumlu değil " adlı köşe yazısı. Devamı

26
EKİM

2026

Fon dolandırıcılığı bireysel mi organize suç örgütü işi mi

Ruhittin Sönmez'in “Fon dolandırıcılığı bireysel mi organize suç örgütü işi mi" adlı köşe yazısı. Devamı

22
EKİM

2026

Çürüyen dokular

Ruhittin Sönmez'in “Çürüyen dokular" adlı köşe yazısı. Devamı

19
EKİM

2026

Halkı yanıltıcı bilgiyi yayma hakkı

Ruhittin Sönmez'in “Halkı yanıltıcı bilgiyi yayma hakkı" adlı köşe yazısı. Devamı

12
EKİM

2026

Hiçbir şey yasadışı değildi, çünkü artık yasa diye bir şey yoktu

Ruhittin Sönmez'in “Hiçbir şey yasadışı değildi, çünkü artık yasa diye bir şey yoktu" adlı köşe yazısı. Devamı

İlgili Haberler

Bucaklı öğrenciler COP31 İklim Zirvesi’nde! Bilim ve çevre için önemli deneyim
Bölgesel

Bucaklı öğrenciler COP31 İklim Zirvesi’nde! Bilim ve çevre için önemli deneyim

Burdur’un Bucak ilçesinde eğitim veren Şehit Ayfer Gök Bilim ve Sanat Merkezi (BİLSEM) öğrencileri, Antalya’da düzenlenen COP31 Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’na katılarak iklim değişikliği, sıfır atık ve sürdürülebilir gelecek konularındaki çalışmaları yakından inceleme fırsatı buldu.

Erdoğan: "Sağlıkta Yerli Üretimle Dışa Bağımlılığı Azaltıyoruz”
Siyaset

Erdoğan: "Sağlıkta Yerli Üretimle Dışa Bağımlılığı Azaltıyoruz”

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 12. Türk Tıp Dünyası Kurultayı ve TÜSEB Aziz Sancar Bilim, Hizmet ve Teşvik Ödülleri Töreni’nde yaptığı konuşmada, Türkiye’nin sağlık teknolojilerinde yerli üretim kapasitesini artırdığını belirterek, “Tıbbi cihaz ve ekipmanlarımızı dışarıdan almak yerine artık biz üretiyoruz” dedi.

Bucak Şehit Ayfer Gök BİLSEM’in Genç Yeteneği Elif Abalı TRT Müzik’te!
Bölgesel

Bucak Şehit Ayfer Gök BİLSEM’in Genç Yeteneği Elif Abalı TRT Müzik’te!

Bucak Şehit Ayfer Gök Bilim ve Sanat Merkezi öğrencisi Elif Abalı, TRT Müzik’in “Tatlı Notalar” programında müzikseverlerle buluşmaya hazırlanıyor.

Trabzon'da BilimFest heyecanı! 3 Gün boyunca teknoloji rüzgarı esecek
3. Sayfa

Trabzon'da BilimFest heyecanı! 3 Gün boyunca teknoloji rüzgarı esecek

Trabzon Büyükşehir Belediyesi Özdemir Bayraktar Bilim Merkezi koordinasyonunda, İl Milli Eğitim Müdürlüğü paydaşlığında "Bilimle Büyüyen Zihinler" mottosuyla düzenlenen Bilimfest Trabzon, Pazarkapı Yaşam Alanı’nda bugün başladı.

Burdur’da Bilim ve Tarım aynı şenlikte buluştu! Hedef 5 bin katılımcı
Bölgesel

Burdur’da Bilim ve Tarım aynı şenlikte buluştu! Hedef 5 bin katılımcı

Burdur'da TÜBİTAK 4007 Bilim Şenlikleri Destekleme Programı çerçevesinde düzenlenen "Bilimin İzinde: Burdur Tarım ve Gıda Şenliği", protokol üyeleri, öğretmenler ve öğrencilerin katılımıyla gerçekleştirildi.

Ankara Mamak’ta “Köyde Bilim ve Teknoloji Serüveni” Etkinliği
Yerel Yönetim

Ankara Mamak’ta “Köyde Bilim ve Teknoloji Serüveni” Etkinliği

Ankara Mamak Belediyesi, TÜBİTAK 4009 Destek Programı kapsamında düzenlediği etkinlikle çocukları bilim, teknoloji, doğa ve uzay temalı uygulamalı atölyelerde buluşturdu. Kutludüğün İmam Hatip Ortaokulu’nda gerçekleştirilen programda çocuklar, deneyerek ve gözlemleyerek öğrenme fırsatı yakaladı.